سوال ۱۹۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۹۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
با توجه به مراحل تولید زامه (اسپرم) در یک فرد بالغ، کدام عبارت صحیح است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال، باید سه ویژگی را از هم جدا کنیم: وجود فام‌تن‌های همتا، مضاعف‌بودن فام‌تن‌ها و فشرده‌شدن هسته در جریان تمایز زامه.
۱. ابتدا مراحل زامه‌زایی را مرور می‌کنیم. یاختهٔ زامه‌زا با رشتمان تقسیم می‌شود؛ تعدادی از یاخته‌های حاصل، زامه‌زا باقی می‌مانند و تعدادی به زام‌یاختهٔ اولیه تبدیل می‌شوند. زام‌یاختهٔ اولیه با کاستمان اول، زام‌یاخته‌های ثانویه را می‌سازد و این یاخته‌ها با کاستمان دوم، زام‌یاختک ایجاد می‌کنند. زام‌یاختک نیز بدون تقسیم و با تمایز به زامه تبدیل می‌شود (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۹۹).
۲. یاخته‌های دارای فام‌تن همتا را مشخص می‌کنیم. در مسیر زامه‌زایی، یاخته‌های زامه‌زا و زام‌یاخته‌های اولیه دولادند و فام‌تن‌های همتا دارند. پس از کاستمان اول، زام‌یاخته‌های ثانویه تک‌لاد می‌شوند؛ هرچند فام‌تن‌هایشان هنوز مضاعف است. بنابراین، «مضاعف‌بودن فام‌تن» به‌تنهایی نشان‌دهندهٔ وجود فام‌تن‌های همتا نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۹۹).
۳. دو ویژگی مطرح‌شده در گزینهٔ چهارم را بررسی می‌کنیم. مطابق شکل مراحل زامه‌زایی، یاخته‌های حاصل از تقسیم، ارتباط سیتوپلاسمی خود را با یکدیگر حفظ می‌کنند. از طرف دیگر، فشرده‌شدن هسته از تغییرات مرحلهٔ تبدیل زام‌یاختک به زامه است؛ بنابراین یاخته‌های زامه‌زا و زام‌یاخته‌های اولیه هنوز فشردگی ویژهٔ هستهٔ زامه را ندارند. منظور از فشرده‌شدن هسته در این سؤال، همین تغییر تمایزی است، نه تراکم موقت فام‌تن‌ها هنگام تقسیم (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۹۹، متن و شکل ۲).
پس در میان یاخته‌های مسیر زامه‌زایی، یاخته‌های دارای فام‌تن همتا، هم با یاخته‌های دیگر ارتباط دارند و هم هستهٔ آن‌ها هنوز مانند هستهٔ زامه فشرده نشده است؛ در نتیجه عبارت چهارم درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است مضاعف‌بودن فام‌تن را نشانهٔ اختصاصی ورود به کاستمان بدانید؛ اما یاخته‌های زامه‌زا نیز پیش از رشتمان، فام‌تن‌های مضاعف دارند. پس هر یاختهٔ دارای فام‌تن مضاعف، الزاماً کاستمان انجام نمی‌دهد.
- گزینهٔ ۲: زام‌یاختک‌ها فام‌تن غیرمضاعف دارند و محصول کاستمان‌اند، اما نمی‌توان این ویژگی را به همهٔ یاخته‌ها تعمیم داد. یاخته‌های زامه‌زای حاصل از رشتمان نیز پیش از همانندسازی بعدی، فام‌تن غیرمضاعف دارند.
- گزینهٔ ۳: بخش مربوط به تغذیه توسط یاخته‌های سرتولی درست است و می‌تواند باعث انتخاب این گزینه شود؛ اما یاخته‌های حاصل از تقسیم در جریان زامه‌زایی، اتصال‌های سیتوپلاسمی خود را حفظ می‌کنند و کاملاً از یکدیگر جدا نمی‌شوند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ترتیب مراحل زامه‌زایی و شکل آن را در صفحهٔ ۹۹ مرور کن؛ «داشتن فام‌تن همتا» را با «مضاعف‌بودن فام‌تن» یکی ندان.
- برای رد عبارت‌های کلی، دنبال مثال نقض بگرد: یاختهٔ زامه‌زا هم رشتمان انجام می‌دهد و هم پیش و پس از همانندسازی، وضعیت متفاوتی از نظر مضاعف‌بودن فام‌تن دارد.
- یاخته‌های دارای مجموعه‌های فام‌تنی پدری و مادری را در ابتدای مسیر مشخص کن؛ سپس ارتباطشان با یاخته‌های مجاور و زمان فشرده‌شدن هسته در پایان مسیر را بررسی کن.