سوال ۱۸۵ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۰ با پاسخ تشریحی

ابتدا باید بخش‌های نمودار را به تعداد دگره‌های بارز ربط دهیم. مطابق کتاب، رنگ این ذرت را سه جایگاه ژنی تعیین می‌کنند و هرچه تعداد دگره‌های بارز بیشتر باشد، رنگ قرمز شدیدتر می‌شود؛ دو انتهای سفید و قرمز نیز به‌ترتیب ژن‌نمودهای $aabbcc$ و $AABBCC$ را دارند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴۴–۴۵).

۱. تعیین تعداد دگره‌های بارز در بخش‌ها
در مجموع شش دگره در سه جایگاه داریم. بنابراین بخش‌های اول تا هفتم، به‌ترتیب دارای $0، 1، 2، 3، 4، 5، 6$ دگرهٔ بارزند. برای بخش شمارهٔ $i$ می‌توان نوشت: $n_{\text{بارز}}=i-1$.

۲. بررسی گزینهٔ اول
بخش چهارم دارای سه دگرهٔ بارز است. ژن‌نمود $AaBbCc$ سه دگرهٔ بارز دارد و همهٔ انواع دگره‌های این صفت، یعنی $A$، $a$، $B$، $b$، $C$ و $c$، در آن وجود دارند. پس وجود چنین ژن‌نمودی در بخش چهارم امکان‌پذیر است و عبارت درست است.

۳. بررسی گزینهٔ دوم
بخش پنجم دارای چهار دگرهٔ بارز است؛ اما این به معنای وجود دگرهٔ بارز در تک‌تک جایگاه‌ها نیست. برای مثال، ژن‌نمود $AABBcc$ چهار دگرهٔ بارز دارد و در بخش پنجم قرار می‌گیرد، درحالی‌که جایگاه سوم آن، یعنی $cc$، هیچ دگرهٔ بارزی ندارد. همین مثال نقض برای رد ادعای «هر ژن‌نمود، در هر جایگاه» کافی است؛ بنابراین این عبارت نادرست است.

۴. بررسی گزینهٔ سوم
بخش ششم پنج دگرهٔ بارز و فقط یک دگرهٔ نهفته دارد. آن دگرهٔ نهفته ناچار در کنار یک دگرهٔ بارز قرار می‌گیرد و یک جایگاه ناخالص می‌سازد؛ دو جایگاه دیگر خالص بارزند. برای نمونه، $AABBCc$ چنین وضعی دارد. پس هر ژن‌نمود این بخش دقیقاً در یک جایگاه ناخالص است و عبارت درست است.

۵. بررسی گزینهٔ چهارم
بخش دوم فقط یک دگرهٔ بارز دارد. جایگاه دارای این دگره، ناخالص است و دو جایگاه دیگر خالص نهفته‌اند؛ مانند $Aabbcc$. بنابراین هر ژن‌نمود این بخش در دو جایگاه خالص است و عبارت درست است.

نکتهٔ اصلی این است که تعداد کل دگره‌های بارز، لزوماً نحوهٔ توزیع آن‌ها میان جایگاه‌ها را مشخص نمی‌کند؛ به همین دلیل باید میان «تعداد دگره‌های بارز» و «تعداد جایگاه‌های دارای دگرهٔ بارز» تفاوت گذاشت.

پاسخ: گزینهٔ ۲