سوال ۱۶۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۶۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۸: رفتارهای جانوران
در نوعی نظام جفت‌گیری، هر دو جانور نر و ماده در انتخاب جفت و پرورش زاده‌ها سهم یکسان دارند، کدام عبارت، به‌طور حتم، دربارهٔ این جانوران صحیح است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی نظام جفت‌گیری: در صورت سؤال، هر دو والد در انتخاب جفت و پرورش زاده‌ها مشارکت یکسان دارند. این توصیف با نظام تک‌همسری مطابقت دارد؛ کتاب نیز برای این نظام، مشارکت هر دو والد در هزینه‌های پرورش زاده‌ها و سهم برابر آن‌ها در انتخاب جفت را بیان می‌کند (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۱۱۷–۱۱۸).
۲. تشخیص مفهوم گزینهٔ درست: چشم‌پوشی از محرک‌های بی‌اهمیت به «عادت‌کردن» مربوط است. در این نوع یادگیری، پاسخ جانور به محرکی تکراری که پیامد مهمی برایش ندارد، کاهش می‌یابد. بنابراین جانور برای پاسخ‌های غیرضروری انرژی صرف نمی‌کند و می‌تواند انرژی خود را به فعالیت‌های حیاتی اختصاص دهد (زیست‌شناسی ۳، فصل ۸، گفتار ۱، مبحث عادت‌کردن). گزینهٔ چهارم این توانایی را بیان می‌کند؛ نه اینکه جانور همواره به تمام محرک‌ها بی‌اعتنا باشد.
۳. بررسی قطعیت عبارت‌ها: تک‌همسری تضمین نمی‌کند که جانور در هر نوبت غذایابی بیشترین انرژی خالص را دریافت کند. همچنین پاسخ به محرکِ قبلاً بی‌اثر، موضوع شرطی‌شدن کلاسیک است و نباید آن را با آزمون و خطا یا پاسخ‌دادن به هر محرک بی‌اثر یکسان دانست. در نهایت، از تک‌همسری نمی‌توان نتیجه گرفت که جانور همواره با آوازخوانی یا تهاجم قلمرو تعیین می‌کند. پس سه عبارت دیگر حکم‌هایی ناموجه و بیش از حد کلی دارند، اما فایدهٔ بیان‌شده برای عادت‌کردن صحیح است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز مفهوم غذایابی بهینه را به همهٔ دفعات غذایابی تعمیم دهد؛ اما این مفهوم به معنای تضمین دریافت بیشترین انرژی خالص در تک‌تک دفعات غذایابی نیست و از تک‌همسری نیز چنین نتیجه‌ای به دست نمی‌آید.
- گزینهٔ ۲: این گزینه یادگیری از راه آزمون و خطا را با شرطی‌شدن کلاسیک مخلوط کرده است. ایجاد پاسخ به محرکی که قبلاً بی‌اثر بوده، در شرطی‌شدن کلاسیک به همراه‌شدن آن با محرک مؤثر وابسته است؛ بنابراین نه حاصل صرفِ آزمون و خطاست و نه دربارهٔ هر محرک بی‌اثری رخ می‌دهد.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز قلمروخواهی بعضی پرندگان را به تمام جانوران تک‌همسر تعمیم دهد؛ اما تک‌همسری الزاماً به معنای قلمروخواهی نیست و آوازخوانی یا تهاجم نیز روش همیشگی همهٔ این جانوران برای تعیین قلمرو نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش نظام‌های جفت‌گیری، به یاد آورید که مشارکت هر دو والد در پرورش زاده‌ها و انتخاب جفت، مشخصهٔ کدام نظام است.
- قیدهای «در هر بار»، «هر» و «همواره» را بررسی کنید؛ آیا نوع نظام جفت‌گیری می‌تواند چنین حکم‌های فراگیری دربارهٔ غذایابی، یادگیری یا قلمروخواهی ایجاد کند؟
- به یادگیری از نوع عادت‌کردن فکر کنید: کاهش پاسخ به محرکی تکراری که پیامد مهمی ندارد، چه فایده‌ای برای مصرف انرژی جانور دارد؟