سوال ۱۹۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۹۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۸: تولیدمثل نهان‌دانگان
به‌طور معمول، کدام مورد دربارهٔ هر یاختهٔ یک گل دوجنسی که توانایی انجام لقاح را دارد، نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا دامنهٔ پرسش را مشخص می‌کنیم. گل دوجنسی هم پرچم دارد و هم مادگی؛ اما عبارت «هر یاخته‌ای که توانایی انجام لقاح دارد» فقط به تخم‌زا و یاخته‌های جنسی نر محدود نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۲۴–۱۲۵).
۲. در نهان‌دانگان لقاح مضاعف رخ می‌دهد: یک یاختهٔ جنسی نر با تخم‌زا و یاختهٔ جنسی نر دیگر با یاختهٔ مرکزی لقاح می‌یابد. بنابراین، یاختهٔ مرکزی را نیز باید در بررسی گزینه‌ها در نظر بگیریم (زیست‌شناسی ۲، فصل هشتم، گفتار دوم، مبحث لقاح مضاعف).
۳. تخم‌زا و هر یاختهٔ جنسی نر تک‌لادند و یک مجموعهٔ فام‌تنی، یعنی ، دارند؛ ولی یاختهٔ مرکزی دارای دو هستهٔ تک‌لاد است و مجموع مجموعه‌های فام‌تنی آن برابر با است. پس نمی‌توان گفت هر یاختهٔ شرکت‌کننده در لقاح «تنها یک مجموعهٔ فام‌تن» دارد. یاختهٔ مرکزی مورد نقض این حکم است؛ بنابراین گزینهٔ ۳ نادرست است.
۴. درستی سایر عبارت‌ها را نیز بررسی می‌کنیم:
- گزینهٔ ۱: یاخته‌های جنسی نرِ گیاهان گل‌دار وسیلهٔ حرکتی ندارند و لولهٔ گرده انتقال آن‌ها را ممکن می‌کند. تخم‌زا و یاختهٔ مرکزی نیز فاقد وسیلهٔ حرکتی‌اند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۲۵–۱۲۶).
- گزینهٔ ۲: بخش متورم مادگی، تخمدان است و تخمک‌ها در آن قرار دارند. تخم‌زا و یاختهٔ مرکزی در کیسهٔ رویانیِ تخمک جای دارند و یاخته‌های جنسی نر نیز برای لقاح به آنجا می‌رسند؛ پس این یاخته‌ها هنگام لقاح در تخمدان یافت می‌شوند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۲۵–۱۲۶؛ فصل هشتم، گفتار دوم، مبحث لقاح مضاعف).
- گزینهٔ ۴: یاخته‌های جنسی نر از رشتمان یاختهٔ زایشیِ تک‌لاد حاصل می‌شوند. تخم‌زا و یاختهٔ مرکزی نیز در جریان تقسیم‌های رشتمان و سازمان‌یابیِ حاصل از یک یاختهٔ تک‌لاد در تخمک پدید می‌آیند. در یاختهٔ مرکزی، قرار گرفتن دو هستهٔ تک‌لاد در یک یاخته باعث می‌شود مجموع محتوای فام‌تنی آن را نباید با محتوای یک هستهٔ تک‌لاد یکسان گرفت (زیست‌شناسی ۲، فصل هشتم، گفتار دوم، مبحث تشکیل یاخته‌های جنسی).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است جابه‌جایی یاخته‌های جنسی نر در لولهٔ گرده را نشانهٔ داشتن وسیلهٔ حرکتی بدانید؛ اما این یاخته‌ها به کمک لولهٔ گرده منتقل می‌شوند و وسیلهٔ حرکتی ندارند. تخم‌زا و یاختهٔ مرکزی نیز فاقد وسیلهٔ حرکتی‌اند؛ پس این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است با توجه به تشکیل یاخته‌های جنسی نر در مسیر رشد لولهٔ گرده، این عبارت را نادرست بدانید؛ اما پرسش نمی‌گوید این یاخته‌ها فقط در تخمدان تشکیل می‌شوند. یاخته‌های جنسی نر هنگام لقاح به کیسهٔ رویانیِ تخمک، درون تخمدان، می‌رسند و یاخته‌های پذیرندهٔ آن‌ها نیز همان‌جا قرار دارند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است وجود دو مجموعهٔ فام‌تنی در یاختهٔ مرکزی را با منشأ تک‌لاد آن ناسازگار بدانید؛ اما این یاخته در جریان رشد ساختاری ایجاد می‌شود که تقسیم‌های رشتمانِ یک یاختهٔ تک‌لاد آن را پدید آورده‌اند. وجود دو هستهٔ تک‌لاد در یک یاخته، به معنی دولاد بودن یاختهٔ آغازگر این تقسیم‌ها نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش لقاح مضاعف در فصل تولیدمثل نهان‌دانگان را مرور کنید؛ آیا یاختهٔ جنسی نر فقط با تخم‌زا لقاح می‌یابد؟
- یاخته‌های شرکت‌کننده در هر دو لقاح را فهرست کنید و میان «تعداد هسته‌های یاخته» و «تعداد مجموعه‌های فام‌تنی هر هسته» تفاوت بگذارید.
- ویژگی فام‌تنی یاختهٔ مرکزی را با تخم‌زا مقایسه کنید؛ برای رد کردن حکمی که دربارهٔ «هر یاخته» آمده، یافتن یک مورد نقض کافی است.