سوال ۱۹۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۹۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۱: تنظیم عصبی
در انسان، بخشی از دستگاه عصبی مرکزی که منشأ اعصابی است که پیام‌هایی سریع و غیرارادی را به‌دست‌ها ارسال می‌کند، ..................
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی نوع پاسخ: عبارت «سریع و غیرارادی» در کنار ارسال پیام به دست‌ها، به پاسخ انعکاسی مانند عقب‌کشیدن دست از جسم داغ اشاره دارد. این حرکت با فعالیت ماهیچه‌های اسکلتی و از طریق بخش پیکری انجام می‌شود؛ بنابراین نباید هر پاسخ غیرارادی را به بخش خودمختار نسبت داد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۶–۱۷).
۲. شناسایی بخش موردنظر: مرکز تنظیم انعکاس عقب‌کشیدن دست، نخاع است. پیام حسی از راه ریشهٔ پشتی وارد نخاع می‌شود و پیام حرکتی از راه ریشهٔ شکمی به‌سوی ماهیچه‌ها خارج می‌شود. پس بخشی از دستگاه عصبی مرکزی که سؤال توصیف می‌کند، نخاع است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۵–۱۷).
۳. بررسی موقعیت نخاع: نخاع از بصل‌النخاع آغاز می‌شود و درون کانال ستون مهره‌ها امتداد می‌یابد؛ بنابراین در مجاورت بصل‌النخاع قرار دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۵–۱۶). بصل‌النخاع دارای مراکز تنظیم فعالیت‌هایی مانند فشار خون و ضربان قلب است. در نتیجه، توصیف «در نزدیکی بخش مربوط به تنظیم فشارخون و ضربان قلب قرار دارد» دربارهٔ نخاع درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است به‌دلیل ارتباط پاسخ‌های غیرارادی با ساقهٔ مغز، این گزینه انتخاب شود؛ اما تنظیم مدت دم به پل مغزی مربوط است، نه نخاع که مرکز انعکاس عقب‌کشیدن دست است.
- گزینهٔ ۲: این گزینه جایگاه تالاموس را در بالای هیپوتالاموس توصیف می‌کند؛ هیپوتالاموس در تنظیم دمای بدن، گرسنگی و خواب نقش دارد. بخش موردنظر سؤال نخاع است، نه تالاموس.
- گزینهٔ ۴: اشاره به ماهیچه‌ها و حرکات بدن ممکن است دانش‌آموز را به انتخاب این گزینه سوق دهد؛ اما هماهنگ‌کردن فعالیت ماهیچه‌ها و حرکات بدن با کمک مغز و نخاع، نقش مخچه است، نه نخاع.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در مبحث بخش پیکری، انعکاس عقب‌کشیدن دست از جسم داغ را مرور کن؛ سریع و غیرارادی بودن این پاسخ، کلید شناسایی بخش موردنظر است.
- غیرارادی بودن حرکت لزوماً به معنای دخالت بخش خودمختار نیست؛ در این مثال، پیام حرکتی به ماهیچهٔ اسکلتی دست می‌رسد. مرکز تنظیم این انعکاس را مشخص کن.
- پس از شناسایی مرکز انعکاس، به محل اتصال انتهای بالایی آن به مغز توجه کن و وظایف بخش مجاورش را به یاد بیاور.