سوال ۱۹۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۹۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۲: گوارش و جذب مواد
کدام گزینه، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«در بخشی از لولهٔ گوارش ..................»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای تکمیل عبارت، باید بررسی کنیم که آیا دو ویژگی مطرح‌شده در هر گزینه به یک بخش از لولهٔ گوارش مربوط‌اند یا نه.
۱. شناسایی بخش موردنظر در ملخ: محل ذخیره و نرم‌شدن غذا، چینه‌دان است که بخش حجیم انتهای مری به شمار می‌رود (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۱).
۲. بررسی وضعیت غذا پیش از ورود به چینه‌دان: ملخ ابتدا با آرواره‌های خود غذا را خرد می‌کند؛ سپس غذا وارد دهان می‌شود و با عبور از مری به چینه‌دان می‌رسد. بنابراین غذای موجود در چینه‌دان، قبلاً خرد شده است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۱).
۳. نتیجه‌گیری: خردشدن غذا، گوارش مکانیکی محسوب می‌شود. پس غذایی که در چینه‌دان ذخیره و نرم می‌شود، پیش‌تر تا حدی گوارش یافته است. عبارت «تا حدی گوارش‌یافته» الزاماً به معنای انجام گوارش شیمیایی یا اثر آنزیم نیست؛ همین گوارش مکانیکیِ پیشین برای درستی عبارت کافی است.
در گزینه‌های دیگر، کارکرد دو بخش متفاوت با یکدیگر ترکیب شده یا آنزیم میکروب‌های همزیست به خود جانور نسبت داده شده است: در گاو، آب‌گیری زیاد در هزارلا و ترشح آنزیم‌های گوارشی در شیردان انجام می‌شود؛ در اسب، سلولاز منشأ میکروبی دارد؛ و در پرنده، آسیاب‌کردن در سنگدان را نباید با ترشح آنزیم در بخش غده‌ای معده یکی دانست.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز کارکردهای بخش‌های معدهٔ گاو را با هم اشتباه بگیرد؛ آب‌گیری زیاد غذا در هزارلا انجام می‌شود، اما محل ترشح آنزیم‌های گوارشی خود جانور، شیردان است.
- گزینهٔ ۲: رودهٔ کور اسب با گوارش سلولز ارتباط دارد، اما نباید آنزیم تجزیه‌کنندهٔ سلولز را به خود اسب نسبت داد؛ سلولاز را میکروب‌های همزیست تولید می‌کنند، نه جانور.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز به دلیل معده‌بودن سنگدان، ترشح آنزیم را نیز به آن نسبت دهد؛ سنگدان محل آسیاب‌کردن غذاست، درحالی‌که ترشح آنزیم‌های معده در بخش غده‌ای آن انجام می‌شود.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در مبحث گوارش جانوران، محل انجام هر فعالیت را از نوع آن جدا کن؛ به‌ویژه تفاوت گوارش مکانیکی و شیمیایی را به یاد بیاور.
- در ملخ، مسیر غذا را از دهان تا چینه‌دان دنبال کن و ببین پیش از رسیدن غذا به محل ذخیره، آرواره‌ها چه کاری انجام می‌دهند.
- خردشدن غذا نیز نوعی گوارش است؛ بنابراین برای «تا حدی گوارش‌یافتن» غذا، لازم نیست حتماً آنزیمی بر آن اثر کرده باشد.