سوال ۱۹۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۹۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۲: گوارش و جذب مواد
در ارتباط با کمبود ترشح کلریدریک اسید بدن انسان، کدام مورد غیرممکن است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال باید میان «حالتی که می‌تواند با کمبود اسید معده همراه باشد» و «حکمی کلی دربارهٔ تمام ترشحات گوارشی» تفاوت بگذاریم.
گام اول: ارتباط با خون‌بهر
یاخته‌های کناری معده علاوه بر کلریدریک اسید، عامل داخلی را نیز ترشح می‌کنند. عامل داخلی برای جذب ویتامین لازم است و این ویتامین در تولید طبیعی گویچه‌های قرمز نقش دارد. بنابراین، اگر کمبود ترشح اسید ناشی از اختلال یاخته‌های کناری باشد، ممکن است ترشح عامل داخلی هم کاهش یابد و در ادامه، خون‌بهر تغییر کند. پس گزینهٔ یک حالتی ممکن را بیان می‌کند؛ البته کاهش اسید به‌تنهایی به معنای کاهش قطعی عامل داخلی نیست. (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۱)
گام دوم: ارتباط با گوارش پروتئین‌ها
اسید معده در تبدیل پپسینوژن به پپسین و ایجاد محیط مناسب برای فعالیت پپسین نقش دارد. فعالیت پیشنهادی کتاب نیز گوارش پروتئین سفیدهٔ تخم‌مرغ را با حضور پپسین و کلریدریک اسید بررسی می‌کند. در نتیجه، کمبود اسید می‌تواند گوارش معدی پروتئین‌ها را مختل کند؛ وجود آنزیم‌های دیگر در روده، این احتمال را رد نمی‌کند. پس گزینهٔ دو نیز ممکن است. (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۲)
گام سوم: ارتباط با شبکه‌های عصبی
در لایه‌های زیرمخاطی و ماهیچه‌ای لولهٔ گوارش، شبکه‌هایی از یاخته‌های عصبی وجود دارند که در تنظیم فعالیت‌های گوارشی، از جمله ترشح، مشارکت می‌کنند. بنابراین ممکن است اختلال در تنظیم عصبی، زمینه‌ساز کاهش ترشح اسید معده باشد. دقت کنید که عبارت «رخ داده باشد» احتمال وجود چنین اختلالی را مطرح می‌کند، نه اینکه کمبود اسید الزاماً آن را ایجاد کرده باشد. پس گزینهٔ سه هم رد نمی‌شود. (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۱۸–۱۹)
گام چهارم: بررسی ادعای کاهش همهٔ ترشحات برون‌ریز
ترشحات گوارشی از منابع گوناگون و با نقش‌های متفاوت تولید می‌شوند. برای نمونه، شیرهٔ روده دارای موسین، آب، یون‌ها و آنزیم است و صفرا نیز ترکیبی متفاوت دارد. بنابراین ترشح اسید معده شاخصی برای کاهش هم‌زمان همهٔ این ترشحات نیست. (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۲)
در چارچوب این سؤال، اشکال گزینهٔ چهار واژهٔ «همه» است: نمی‌توان کمبود ترشح اسید معده را به کاهش عمومی تمام ترشحات برون‌ریز در سراسر لولهٔ گوارش تعمیم داد. سه گزینهٔ دیگر ارتباط‌هایی ممکن را بیان می‌کنند، اما این گزینه چنین تعمیمی می‌دهد. توجه کنید که این نتیجه به معنای اثبات ناممکن‌بودن هم‌زمانی چند بیماری مستقل نیست؛ بحث، ارتباط مطرح‌شده در سؤال با کمبود ترشح اسید است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است تصور کنید ترشح اسید معده ارتباطی با خون‌بهر ندارد؛ اما اگر کمبود اسید ناشی از آسیب یاخته‌های کناری باشد، کاهش ترشح عامل داخلی نیز ممکن است رخ دهد. اختلال در جذب ویتامین و تولید طبیعی گویچه‌های قرمز می‌تواند خون‌بهر را تغییر دهد؛ پس این حالت ناممکن نیست.
- گزینهٔ ۲: ممکن است با توجه به فعالیت آنزیم‌های لوزالمعده، نقش اسید معده را نادیده بگیرید. اسید در فعال‌شدن پپسینوژن و فراهم‌کردن محیط مناسب فعالیت پپسین نقش دارد؛ بنابراین کمبود آن می‌تواند گوارش پروتئین‌ها در معده را مختل کند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است کمبود اسید را فقط ناشی از اشکال در یاخته‌های ترشح‌کننده بدانید. شبکه‌های عصبی دیوارهٔ لولهٔ گوارش در تنظیم ترشح نقش دارند؛ بنابراین اختلال عملکرد آن‌ها می‌تواند با کاهش ترشح اسید همراه باشد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- نقش اسید معده در گوارش، ترشحات یاخته‌های کناری و تنظیم عصبی دستگاه گوارش را مرور کنید. سؤال به دنبال حالت ناممکن است، نه پیامدی که حتماً رخ می‌دهد.
- بین «کاهش ترشح یک ماده» و «کاهش تمام ترشحات دستگاه گوارش» تفاوت بگذارید؛ ترشحات بخش‌های مختلف، ترکیب و تنظیم یکسانی ندارند.
- سه ارتباط را بررسی کنید: یاختهٔ کناری با خون‌سازی، اسید با فعالیت پپسین، و شبکه‌های عصبی با تنظیم ترشح. سپس ببینید کدام ادعا یک تغییر موضعی را به تمام دستگاه گوارش تعمیم می‌دهد.