سوال ۱۸۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۸۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۳: تبادلات گازی
کدام گزینه، برای تکمیل عبارت زیر نامناسب است؟
«در بخش هادی دستگاه تنفسی انسان، گروهی از یاخته‌های .................. »
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. به واژهٔ «نامناسب» توجه می‌کنیم: باید عبارتی را پیدا کنیم که دربارهٔ بخش هادی درست نیست. بخش هادی از بینی تا نایژک انتهایی امتداد دارد و علاوه بر هدایت هوا، آن را پاک‌سازی، گرم و مرطوب می‌کند (زیست‌شناسی ۱، صفحات ۳۵–۳۶).
۲. عبارت گزینهٔ ۳ به ویژگی دیوارهٔ حبابک و مویرگ مجاور آن اشاره دارد. هر دو دیواره، پوشش سنگفرشی یک‌لایه دارند و در نقاط متعددی غشای پایهٔ آن‌ها مشترک است. این ساختار، فاصلهٔ انتشار گازها میان هوا و خون را کاهش می‌دهد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۸). حبابک‌ها متعلق به بخش مبادله‌ای هستند، نه بخش هادی؛ بنابراین این عبارت برای تکمیل جمله نامناسب است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۷).
۳. برای اطمینان، عبارت‌های دیگر را بررسی می‌کنیم:
- گزینهٔ ۱: منظور می‌تواند یاخته‌های سنگفرشیِ پوشش مویرگ‌های بخش هادی باشد، نه یاخته‌های سنگفرشی حبابک. خون این رگ‌ها با انتقال گرما در گرم‌شدن هوای دم نقش دارد؛ پس عبارت با کارکرد بخش هادی سازگار است.
- گزینهٔ ۲: یاخته‌های ترشحیِ مخاط، ترشحاتی تولید می‌کنند که به صورت لایه‌ای با ضخامت متفاوت روی سطح مجاری قرار می‌گیرند. این ترشحات در مرطوب‌کردن هوا و به‌دام‌انداختن ناخالصی‌ها نقش دارند (زیست‌شناسی ۱، صفحات ۳۵–۳۶).
- گزینهٔ ۴: یاخته‌های مژک‌دار از نوع پوششی و در نتیجه غیرپیوندی‌اند. مژک‌های آن‌ها به درون ترشحات مخاطی امتداد می‌یابد؛ این ترشحات مواد ضدمیکروبی دارند و با حرکت مژک‌ها به سوی حلق رانده می‌شوند (زیست‌شناسی ۱، صفحات ۳۵–۳۶).
پس نکتهٔ تعیین‌کننده، تفاوت میان «بخش هادی» و «بخش مبادله‌ای» است؛ غشای پایهٔ مشترکِ مورد اشاره، ویژگی سطح تبادل گاز در حبابک‌هاست.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز یاخته‌های سنگفرشی را فقط در دیوارهٔ حبابک‌ها در نظر بگیرد و این عبارت را نامناسب بداند؛ اما یاخته‌های پوششی مویرگ‌های بخش هادی نیز سنگفرشی‌اند و انتقال گرما از خون به هوای ورودی، به گرم‌شدن آن کمک می‌کند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز لایهٔ ترشحات مخاطی را الزاماً دارای ضخامت یکنواخت بداند؛ درحالی‌که ترشحات یاخته‌های ترشحی روی سطح مجاری هادی، لایه‌ای با ضخامت متغیر ایجاد می‌کنند و این عبارت با ویژگی‌های بخش هادی سازگار است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز تعبیر «غیرپیوندی» را دربارهٔ یاخته‌های مژک‌دار نادرست بداند؛ اما این یاخته‌ها پوششی‌اند، نه پیوندی، و مژک‌هایشان به درون ترشحات مخاطیِ دارای مواد ضدمیکروبی امتداد می‌یابد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا مرز بخش هادی و بخش مبادله‌ای را به یاد بیاورید؛ سپس مشخص کنید هر عبارت به کدام بخش مربوط است.
- بخش هادی در آماده‌سازی هوا نقش دارد؛ در مقابل، کاهش فاصلهٔ انتشار میان هوای حبابک و خون، از ویژگی‌های بخش مبادله‌ای است.
- در شکل ساختار حبابک، به محل غشای پایهٔ مشترک توجه کنید و بررسی کنید آیا این محل در محدودهٔ بینی تا نایژک انتهایی قرار دارد.