سوال ۱۸۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۸۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۴: تغییر در اطلاعات وراثتی
کدام عبارت در ارتباط با زیست‌شناسان صحیح است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید معنای ساختارهای همتا، آنالوگ و وستیجیال و نیز توالی‌های حفظ‌شده را از هم جدا کنیم.
۱. ساختارهای همتا طرح ساختاری یکسانی دارند، هرچند ممکن است کارهای متفاوتی انجام دهند؛ مانند دست انسان و بالهٔ دلفین. زیست‌شناسان این شباهت بنیادی را حاصل داشتن نیای مشترک می‌دانند. بنابراین وجود ساختارهای همتا نشانهٔ خویشاوندی جانداران است و عبارت گزینهٔ اول درست است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۵۸).
۲. ساختارهای آنالوگ، برعکس، کار مشابه ولی طرح ساختاری متفاوت دارند؛ مانند بال کبوتر و بال پروانه. کتاب از آنها برای نشان دادن راه‌های متفاوت سازش جانداران در پاسخ به یک نیاز یاد می‌کند؛ نباید این نقش را با نقش ساختارهای همتا در نشان دادن نیای مشترک اشتباه گرفت. ازاین‌رو گزینهٔ دوم، بیان موردنظر کتاب دربارهٔ این ساختارها نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۵۸).
۳. «حفظ‌شده» به معنای «اختصاصی یک گونه» نیست. کتاب توالی‌های حفظ‌شدهٔ دنا را توالی‌هایی معرفی می‌کند که در گونه‌های مختلف دیده می‌شوند. توالی‌های آمینواسیدی حفظ‌شده نیز می‌توانند میان گونه‌های مختلف مشترک باشند؛ پس محدود کردن آنها به افراد یک گونه نادرست است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۵۹).
۴. ساختارهای وستیجیال در مقایسه با ساختار متناظر در جانداران دیگر، کوچک، ساده یا ضعیف شده‌اند و حتی ممکن است کار خاصی نداشته باشند. بنابراین نمی‌توان گفت در همهٔ موارد حتماً نقشی بسیار جزئی دارند؛ بقایای پا در مار پیتون از نمونه‌های ذکرشده در کتاب است (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۵۸–۵۹).
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز ساختارهای همتا و آنالوگ را با هم اشتباه بگیرد. در تمایز موردنظر کتاب، ساختارهای آنالوگ نشان‌دهندهٔ سازش‌های متفاوت برای پاسخ به یک نیازند، نه شاهدی مانند ساختارهای همتا برای استنباط نیای مشترک و تغییر گونه‌ها.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز «حفظ‌شده» را به معنای ثابت و اختصاصی بودن در یک گونه بداند؛ درحالی‌که توالی‌های حفظ‌شده می‌توانند میان گونه‌های مختلف مشترک باشند. بنابراین قید «فقط خاص افراد یک گونه» نادرست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز کوچک یا ضعیف شدن ساختار وستیجیال را به معنای داشتن نقش بسیار جزئی در همهٔ موارد بداند. اما کتاب تصریح می‌کند که این ساختارها حتی ممکن است فاقد کار خاصی باشند؛ پس تعمیم گزینه درست نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش تشریح مقایسه‌ای را مرور کن و تفاوت «شباهت در طرح ساختاری» با «شباهت در کار» را به یاد بیاور.
- در ساختارهای همتا، یکسان بودن کار ضروری نیست؛ نکتهٔ تعیین‌کننده، شباهت طرح ساختاری و علت تاریخی آن است.
- طرح استخوانی اندام جلویی انسان و دلفین را در نظر بگیر: با وجود تفاوت کار، زیست‌شناسان برای شباهت بنیادی آنها چه منشأ مشترکی در گذشته در نظر می‌گیرند؟