سوال ۱۸۴ زیست کنکور تجربی ۱۳۹۹ با پاسخ تشریحی

برای پاسخ، باید ساختار گیرنده‌های دهلیزی، ترتیب تحریک آن‌ها و نقششان در تعادل را جداگانه بررسی کنیم. بخش دهلیزی از اجزای گوش درونی است و در حفظ تعادل نقش دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۲۸–۲۹).

الف) نادرست است. مژک‌های گیرنده‌های دهلیزی با مادهٔ ژلاتینی ارتباط دارند؛ بنابراین نباید قرارداشتن این مجموعه در محیط مایع را به معنای تماس مستقیم مژک‌ها با مایع دانست. در توضیح گیرنده‌های مژک‌دار حلزون نیز کتاب میان مایع و پوشش ژلاتینیِ در تماس با مژک‌ها تمایز می‌گذارد (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۲۹–۳۰).

ب) درست است. گیرنده‌های دهلیزی با دریافت تغییرات مربوط به وضعیت و حرکت سر، در فراهم‌کردن بخشی از اطلاعات مربوط به وضعیت بدن و حفظ تعادل دخالت دارند. توجه کنید که عبارت سؤال، «پیام‌های مربوط به وضعیت بدن» است، نه صرفاً پیام‌های «گیرنده‌های حس پیکری وضعیت». کتاب نیز نقش بخش دهلیزی را تعادل معرفی می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۲۸–۲۹).

ج) نادرست است. پس از حرکت مایع، ابتدا مژک‌های گیرنده خم می‌شوند و سپس کانال‌های یونی غشای گیرنده باز می‌شوند. پس اشکال عبارت در واژهٔ «ابتدا» است. همین تقدم خم‌شدن مژک‌ها بر بازشدن کانال‌های یونی در توضیح سازوکار گیرنده‌های مژک‌دار گوش بیان شده است (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۲۹–۳۰).

د) درست است. بخش توصیف‌شده، مخچه است که پشت ساقهٔ مغز قرار دارد و در تنظیم تعادل نقش دارد. پیام‌های حاصل از گیرنده‌های دهلیزی به مخچه می‌رسند. مخچه نیز مانند دیگر بخش‌های دستگاه عصبی مرکزی با پرده‌های مننژ، از جنس بافت پیوندی، پوشیده شده است (زیست‌شناسی ۲، فصل ۱، مبحث دستگاه عصبی مرکزی).

بنابراین عبارت‌های «ب» و «د» درست‌اند و تعداد موارد صحیح برابر با $2$ است.

پاسخ: گزینهٔ ۲