سوال ۱۷۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۷۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۲: گوارش و جذب مواد
کدام گزینه، عبارت زیر را به‌طور مناسب کامل می‌کند؟
«در .................. ساختاری که به ذخیره غذا کمک می‌کند و به جانور امکان می‌دهد تا دفعات کمتر تغذیه، انرژی مورد نیاز خود را تأمین کند، ..................»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا ساختار موردنظر را از روی کارکردش شناسایی می‌کنیم. ساختاری که غذا را نگه می‌دارد، به جانور امکان می‌دهد در هر نوبت غذای بیشتری دریافت کند و با دفعات کمتر تغذیه، نیاز خود را تأمین کند. در ملخ، این ساختار «چینه‌دان» است؛ بخش حجیم انتهای مری که غذا در آن ذخیره و نرم می‌شود (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۱).
۲. سپس جایگاه این ساختار را بررسی می‌کنیم. در شکل دستگاه گوارش ملخ، چینه‌دان بالاتر از غده‌های بزاقی قرار گرفته است؛ بنابراین رابطهٔ مکانی بیان‌شده در گزینهٔ اول درست است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۱، شکل ۲۰). آمیلاز نیز آنزیمی است که در بزاق به گوارش نشاسته کمک می‌کند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۲۰).
۳. نکتهٔ اصلی سؤال، تفکیک «ذخیرهٔ غذا» از «خردکردن غذا» و «آب‌گیری» است. در ملخ، دندانه‌های خردکننده متعلق به پیش‌معده‌اند، نه چینه‌دان. همچنین در پرندهٔ دانه‌خوار، بخش عقبی معده سنگدان نام دارد و غذا پس از عبور از بخش جلویی معده به آن می‌رسد، نه مستقیماً از چینه‌دان (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۱).
پس چینه‌دان ملخ هم کارکرد ذخیره‌ای موردنظر را دارد و هم جایگاه آن با عبارت گزینهٔ اول سازگار است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است با به‌یادآوردن جذب آب در معدهٔ چندبخشی گوسفند، این گزینه انتخاب شود؛ اما آب‌گیری قابل‌توجه غذا به هزارلا مربوط است، نه سیرابی که محل ذخیرهٔ اولیهٔ غذاست.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از اشتباه گرفتن چینه‌دان با بخش خردکنندهٔ غذا ناشی می‌شود. در کرم خاکی، چینه‌دان محل ذخیرهٔ غذا و سنگدان محل خردشدن آن است؛ دندانه‌های توصیف‌شده در کتاب به پیش‌معدهٔ ملخ مربوط‌اند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است با به‌یادآوردن نقش سنگدان در گوارش دانه‌ها، تصور شود غذا از چینه‌دان مستقیماً به آن می‌رسد؛ اما غذا ابتدا وارد بخش جلویی معده می‌شود و سپس به سنگدان، یعنی بخش عقبی معده، می‌رود.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش گوارش جانوران، تفاوت ساختارهای ذخیره‌کنندهٔ غذا با بخش‌های خردکننده یا جذب‌کننده را مرور کن.
- در ملخ و پرندهٔ دانه‌خوار، بخش حجیم‌شده‌ای از مری محل ذخیرهٔ غذاست؛ آن را با پیش‌معده یا سنگدان اشتباه نگیر.
- در شکل لولهٔ گوارش ملخ، جایگاه چینه‌دان را نسبت به غده‌های بزاقی بررسی کن و به نقش آمیلاز در ترشحات بزاقی توجه داشته باش.