سوال ۱۴۲ · زمینشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۱۴۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمینشناسی · زمینشناسی · فصل ۴: پویایی زمین
کدام شرایط سبب میشود فعالیت یک آتشفشان به صورت انفجاری باشد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای تشخیص شرایط فوران انفجاری، باید ارتباط سیلیس، گرانروی و فشار گازها را بررسی کنیم.
۱. سیلیس فراوان، گرانروی مذاب را افزایش میدهد؛ یعنی مذاب در برابر جاریشدن مقاومت بیشتری نشان میدهد. کتاب در بخش «تفرا» نیز مذاب پرسیلیس را دارای گرانروی زیاد معرفی میکند (زمینشناسی، صفحهٔ ۶۶–۶۷).
۲. در مذاب با گرانروی زیاد، گازها بهآسانی خارج نمیشوند؛ بنابراین میتوانند درون مذاب تجمع کنند و فشارشان افزایش یابد.
۳. فشار زیاد گازهای محبوس میتواند مذاب را متلاشی کند و فعالیت آتشفشان را بهصورت انفجاری درآورد. کتاب نیز علت انفجار در این شرایط را فشار ناشی از تراکم گازها در مذاب پرسیلیس بیان میکند (زمینشناسی، صفحهٔ ۶۶–۶۷).
پس همراهی «سیلیس فراوان» با «فشار زیاد گازها» شرایط مناسب فوران انفجاری را فراهم میکند. در مقابل، گرانروی کم یا سیلیس کم، خروج گازها را آسانتر میکند؛ ازاینرو صرفِ فراوانی گاز یا کوچکبودن دهانه، دلیل کافی برای انتخاب سایر گزینهها نیست.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است باریکبودن دهانه را بهتنهایی عامل تجمع فشار بدانید؛ اما گرانروی کم، خروج گازها را آسانتر میکند و برخلاف شرایط اصلی فوران انفجاریِ بیانشده در کتاب است.
- گزینهٔ ۳: وجود فشار زیاد ممکن است شما را به انتخاب این گزینه ترغیب کند؛ اما گرمای زیاد و گرانروی بسیار کم، به روانبودن مذاب و خروج آسانتر گازها کمک میکنند، نه محبوسشدن آنها.
- گزینهٔ ۴: بخار آب و کربن دیاکسید از گازهای مهم آتشفشانیاند، اما فراوانی آنها بهتنهایی معیار کافی نیست؛ مذاب کمسیلیس گرانروی کمتری دارد و گازها آسانتر از آن خارج میشوند.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «تفرا» را مرور کنید: کتاب میان مقدار سیلیس، گرانروی مذاب و فشار گازها چه ارتباطی برقرار میکند؟
- هرچه سیلیس مذاب بیشتر باشد، گرانروی آن بیشتر و خروج گازها از آن دشوارتر میشود.
- بهدنبال ترکیبی از شرایط باشید که هم مانع خروج آسان گازها شود و هم امکان تجمع فشار آنها را فراهم کند.