سوال ۱۴۷ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۱۴۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۴: پویایی زمین
کدام موارد، از فواید فعالیت‌های آتشفشانی هستند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای درست بودن یک گزینه، باید هر دو موردِ ذکرشده در آن از فواید فعالیت‌های آتشفشانی باشند؛ درست بودن فقط یکی از آن‌ها کافی نیست.
۱. بررسی گزینهٔ اول: فعالیت آتشفشانی می‌تواند رگه‌های معدنی، مانند رگه‌های طلا، نقره و مس، ایجاد کند. همچنین گرمای نواحی آتشفشانی در تشکیل چشمه‌های آب‌گرم نقش دارد؛ اما «چشمهٔ آرتزین» با چشمهٔ آب‌گرم تفاوت دارد و پیدایش آن به فشار آب در آبخوان محصور وابسته است. بنابراین این گزینه کاملاً درست نیست (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۶۷).
۲. بررسی گزینهٔ دوم: کتاب در بخش «دیگر فواید» بیان می‌کند که فعالیت آتش‌فشان‌ها راهی برای آزاد شدن انرژی درون زمین است و به آرامش نسبی ورقه‌های سنگ‌کره کمک می‌کند. پس هر دو بخش این گزینه با متن کتاب مطابقت دارند. توجه کن که «آرامش نسبی» به معنای توقف حرکت ورقه‌ها نیست (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۶۷).
۳. بررسی گزینهٔ سوم: خروج گازهای درونی زمین در فعالیت‌های آتشفشانی گذشته، در فراهم شدن شرایط تشکیل هواکره نقش داشته است؛ پس بخش دوم درست است. ولی کانسنگ‌های مس و اورانیمِ داخل ماسه‌سنگ‌ها منشأ رسوبی دارند و با رگه‌های معدنی حاصل از فعالیت آتشفشانی یکسان نیستند؛ بنابراین این گزینه رد می‌شود (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۶۷، مبحث تشکیل هواکره و رگه‌های معدنی).
۴. بررسی گزینهٔ چهارم: خروج مواد مذاب در محور رشته‌کوه‌های میان‌اقیانوسی، پوستهٔ جدید اقیانوسی می‌سازد؛ پس بخش اول درست است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۶۷). اما هورنفلس سنگی دگرگونی است که معمولاً بر اثر گرمای توده‌های آذرین نفوذی و دگرگونی مجاورتی تشکیل می‌شود؛ بنابراین نباید تشکیل آن را از فواید فعالیت آتشفشانی شمرد.
در نتیجه، فقط گزینهٔ دوم دو مورد درست را در کنار هم آورده است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: تشکیل رگه‌های معدنی از فواید آتش‌فشان‌هاست و می‌تواند باعث انتخاب این گزینه شود؛ اما چشمهٔ آرتزین بر اثر فشار آب در آبخوان محصور ایجاد می‌شود و نباید آن را با چشمهٔ آب‌گرم آتشفشانی یکی دانست.
- گزینهٔ ۳: تشکیل هواکره از پیامدهای فعالیت آتش‌فشان‌های گذشته است؛ اما تشکیل کانسنگ‌های مس و اورانیم در ماسه‌سنگ‌ها به فرایندهای رسوبی مربوط می‌شود، نه تشکیل رگه‌های معدنی بر اثر فعالیت آتشفشانی.
- گزینهٔ ۴: تشکیل پوستهٔ جدید اقیانوسی درست است؛ اما هورنفلس محصول دگرگونی مجاورتی، معمولاً در کنار توده‌های آذرین نفوذی، است. یکسان دانستن همهٔ آثار ماگما با فواید فعالیت آتشفشانی، علت انتخاب نادرست این گزینه است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- فهرست «فواید آتش‌فشان‌ها» در صفحهٔ ۶۷ زمین‌شناسی را مرور کن؛ سؤال دربارهٔ فواید آتش‌فشان‌هاست، نه همهٔ پیامدهای فعالیت‌های درونی زمین.
- برای پذیرش هر گزینه باید هر دو بخش آن درست باشند. چشمهٔ آرتزین را از چشمهٔ آب‌گرم و کانسنگ‌های درون ماسه‌سنگ را از رگه‌های معدنی آتشفشانی جدا کن.
- هورنفلس را نیز از نظر منشأ بررسی کن: دگرگونی در مجاورت تودهٔ نفوذی با خروج گدازه یکسان نیست. سپس گزینهٔ باقی‌مانده را با بخش «دیگر فواید» کتاب تطبیق بده.