سوال ۱۵۸ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۵۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۳: دستگاه حرکتی
در ارتباط با انسان، چند مورد عبارت زیر را به‌طور مناسب کامل می‌کند؟
«هر استخوان ............... با نوعی استخوان ............... و نوعی استخوان ............... مفصل متحرک تشکیل می‌دهد.»
- ساق پا ـ دراز ـ کوتاه
- ساعد ـ کوتاه ـ دراز
- نیم‌لگن ـ دراز ـ نامنظم
- دنده ـ پهن ـ نامنظم
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
نکتهٔ اصلی سؤال، واژهٔ «هر» است؛ بنابراین کافی نیست فقط یکی از استخوان‌های یک گروه، ویژگی خواسته‌شده را داشته باشد. همچنین باید هم نوع استخوان‌های طرف مفصل و هم متحرک‌بودن مفصل بررسی شود. کتاب، استخوان‌های مچ را کوتاه، ران را دراز و مهره‌ها را نامنظم معرفی می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۳۹). تعریف مفصل و ویژگی مفصل‌های متحرک نیز در بخش مفصل آمده است (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۴۲–۴۳).
- ساق پا ـ دراز ـ کوتاه: درست است. استخوان‌های ساق، درشت‌نی و نازک‌نی‌اند. هرکدام با استخوان دیگر ساق که دراز است، مفصل متحرک دارند؛ همچنین هر دو در تشکیل مفصل مچ پا با استخوان قاپ، از استخوان‌های کوتاه مچ پا، شرکت می‌کنند. پس شرط جمله برای هر دو استخوان برقرار است.
- ساعد ـ کوتاه ـ دراز: نادرست است. استخوان‌های ساعد، زند زبرین و زند زیرین‌اند. هر دو با استخوان دراز مفصل متحرک دارند، اما فقط زند زبرین مستقیماً با استخوان‌های کوتاه مچ دست مفصل می‌شود. میان زند زیرین و استخوان‌های مچ، صفحه‌ای غضروفی قرار دارد؛ بنابراین نمی‌توان این ویژگی را به هر دو استخوان ساعد نسبت داد.
- نیم‌لگن ـ دراز ـ نامنظم: درست است. هر نیم‌لگن با استخوان ران، از نوع دراز، و با استخوان خاجی، از نوع نامنظم، مفصل دارد. مفصل ران با نیم‌لگن متحرک است؛ مفصل نیم‌لگن با خاجی نیز حرکت محدودی دارد و ثابت نیست. توجه کنید که متحرک‌بودن الزاماً به‌معنای داشتن دامنهٔ حرکتی زیاد نیست. کتاب نیز مفصل لگن را از نمونه‌های مفصل متحرک معرفی می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۴۲–۴۳).
- دنده ـ پهن ـ نامنظم: نادرست است. دنده‌ها در سمت پشت با مهره‌های نامنظم مفصل دارند، اما ارتباط با جناغِ پهن به همهٔ دنده‌ها تعمیم‌پذیر نیست؛ دنده‌های آزاد به جناغ متصل نیستند. پس وجود واژهٔ «هر» این مورد را نادرست می‌کند.
در نتیجه، موارد ساق پا و نیم‌لگن درست‌اند و در مجموع دو مورد جمله را به‌طور مناسب کامل می‌کنند.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است مفصل نیم‌لگن با استخوان خاجی را به‌علت حرکت بسیار اندکش، ثابت تصور کنید و یکی از موارد درست را کنار بگذارید؛ کم‌بودن دامنهٔ حرکت، به‌معنای ثابت‌بودن مفصل نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است ارتباط دنده‌ها با جناغ را به همهٔ دنده‌ها تعمیم دهید یا تصور کنید هر دو استخوان ساعد مستقیماً با استخوان‌های مچ مفصل دارند؛ هر دو تعمیم نادرست‌اند.
- گزینهٔ ۴: این انتخاب از توجه‌نکردن به واژهٔ «هر» ناشی می‌شود؛ برای درست‌بودن هر مورد، ویژگی گفته‌شده باید دربارهٔ تک‌تک استخوان‌های آن گروه برقرار باشد، درحالی‌که موارد ساعد و دنده استثنا دارند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- دسته‌بندی استخوان‌ها از نظر شکل و مبحث مفصل را مرور کنید. در این سؤال، علاوه بر نوع استخوان، واژهٔ «هر» تعیین‌کننده است.
- دو استخوان ساعد را جداگانه بررسی کنید: آیا هر دو مستقیماً با استخوان‌های کوتاه مچ مفصل دارند؟ دربارهٔ دنده‌ها نیز به دنده‌های آزاد توجه کنید.
- برای استخوان‌های ساق، اتصال به استخوان دیگر ساق و مچ پا را بررسی کنید؛ برای نیم‌لگن نیز نوع استخوان ران و خاجی و امکان حرکت در محل اتصالشان را در نظر بگیرید. اکنون مواردی را بشمارید که هیچ استثنایی ندارند.