سوال ۱۵۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۵۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۲: جریان اطلاعات در یاخته
چند مورد، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«با توجه به فرایند ترجمه در یوکاریوتها میتوان بیان داشت: پس از آنکه رنای ناقل (tRNA) ............... رناتن (ریبوزوم) استقرار پیدا میکند، بهطور حتم، ............... منتقل خواهد شد.»
- در جایگاه A ـ tRNA ی بدون آمینواسید به جایگاه E
- در جایگاه E ـ tRNAی حامل یک آمینواسید به جایگاه A
- حامل توالی آمینواسیدی در جایگاه P ـ tRNA بدون آمینواسید به جایگاه E
- دارای پادرمزهٔ (آنتیکدون) UAC در جایگاه tRNA-P حامل آمینواسید به جایگاه A
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
کلید سؤال، قید «بهطور حتم» است؛ یعنی رویداد دوم باید پس از وضعیت گفته‌شده، الزاماً رخ دهد، نه اینکه فقط در بعضی چرخه‌های ترجمه دیده شود.
ابتدا ترتیب رویدادهای طویل‌شدن را مرور می‌کنیم: رنای ناقلِ مکمل رمزه در جایگاه مستقر می‌شود؛ سپس زنجیرهٔ متصل به رنای ناقل جایگاه به آمینواسید جایگاه انتقال می‌یابد. با پیشروی رناتن به اندازهٔ یک رمزه، رنای ناقل حامل زنجیره در جایگاه و رنای ناقل بدون آمینواسید در جایگاه قرار می‌گیرد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۰).
مورد اول: درست است. وقتی رنای ناقل در جایگاه استقرار یافته است، مرحلهٔ شناسایی رمزه با موفقیت انجام شده و در ادامهٔ همین چرخه، پیوند پپتیدی و جابه‌جایی رناتن رخ می‌دهد. در نتیجه، رنای ناقلِ قبلیِ جایگاه که آمینواسید یا زنجیرهٔ خود را از دست داده است، به جایگاه منتقل می‌شود. توجه کنید رنای ناقلی که به می‌رود، همان رنای ناقل تازه‌وارد به نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۰).
مورد دوم: نادرست است. حضور رنای ناقل در جایگاه تضمین نمی‌کند که رنای ناقل حامل آمینواسید وارد جایگاه شود؛ زیرا ممکن است پس از جابه‌جایی رناتن، رمزهٔ پایان در جایگاه قرار گرفته باشد. در این حالت، به‌جای رنای ناقل، عامل آزادکننده به این جایگاه وارد می‌شود (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۱).
مورد سوم: نادرست است. قرارگرفتن رنای ناقل حامل زنجیره در جایگاه ، الزاماً به جابه‌جایی بعدیِ رنای ناقل بدون آمینواسید به منجر نمی‌شود. ممکن است زنجیره کامل شده و رمزهٔ پایان در جایگاه باشد؛ در این صورت، عامل آزادکننده زنجیره را از آخرین رنای ناقل جدا میکند و مجموعهٔ ترجمه از هم باز می‌شود. همچنین انتقال رنای ناقل قبلی به در همان جابه‌جایی‌ای رخ می‌دهد که رنای ناقل حامل زنجیره را به می‌رساند، نه به‌عنوان پیامد قطعیِ بعد از آن (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۳۰ و ۳۱).
مورد چهارم: نادرست است. پادرمزهٔ مربوط به رنای ناقل متیونین است، اما حضور این رنای ناقل در جایگاه لزوماً به معنای مرحلهٔ آغاز نیست؛ متیونین می‌تواند در بخش‌های دیگر زنجیره نیز قرار بگیرد. اگر متیونین آخرین آمینواسید زنجیره باشد، پس از قرارگرفتن رنای ناقل حامل آن زنجیره در جایگاه ، رمزهٔ پایان در جایگاه قرار می‌گیرد و عامل آزادکننده، نه رنای ناقل حامل آمینواسید، وارد می‌شود. بنابراین رویداد دوم قطعی نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۲۸ تا ۳۱).
پس فقط یک مورد برای تکمیل عبارت مناسب است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: انتخاب «چهار» معمولاً از تعمیم چرخهٔ طویل‌شدن به همهٔ وضعیت‌های ترجمه ناشی می‌شود؛ درحالی‌که با قرارگرفتن رمزهٔ پایان در جایگاه ، عامل آزادکننده وارد می‌شود و ورود رنای ناقل بعدی یا جابه‌جایی دیگری به جایگاه قطعی نیست.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز فقط مورد دوم را به‌دلیل احتمال رسیدن به رمزهٔ پایان نادرست بداند. اما در مورد سوم نیز ادامهٔ جابه‌جایی قطعی نیست و در مورد چهارم، پادرمزهٔ لزوماً نشان‌دهندهٔ رنای ناقل آغازگر نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز علاوه بر مورد اول، مورد چهارم را هم درست بشمارد، چون رنای ناقل متیونین را همیشه آغازگر می‌داند. متیونین می‌تواند در بخش‌های دیگر زنجیره هم قرار بگیرد؛ بنابراین پس از حضور رنای ناقل آن در جایگاه ، ورود رنای ناقل بعدی تضمین نمی‌شود.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مراحل آغاز، طویل‌شدن و پایان ترجمه را مرور کن؛ به‌ویژه تفاوت نقش جایگاه‌های ، و و اهمیت عبارت «بهطور حتم» را در نظر بگیر.
- برای هر مورد بپرس: آیا ممکن است رمزهٔ موجود در جایگاه ، رمزهٔ پایان باشد؟ همچنین قرارگرفتن رنای ناقل در جایگاه را با ورود اختصاصی رنای ناقل آغازگر یکسان نگیر.
- ورود و استقرار رنای ناقل در جایگاه را از خالی‌شدن این جایگاه پس از جابه‌جایی رناتن جدا کن. در بررسی پادرمزهٔ نیز احتمال حضور متیونین در انتهای زنجیره را در نظر بگیر.