سوال ۲۶۰ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۲۶۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۳: منابع آب و خاک
خاک‌های حاصل از تخریب کدام مواد، از نظر کشاورزی ارزش بیشتری دارند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. معیار سؤال را مشخص می‌کنیم: سؤال دربارهٔ جنس مواد اولیه‌ای است که از تخریب آن‌ها خاکِ باارزش‌تر برای کشاورزی ایجاد می‌شود، نه صرفاً موادی که قابلیت خردشدن دارند. ترکیب خاک به نوع سنگ مادر و عواملی مانند اقلیم وابسته است (زمین‌شناسی، صفحات ۵۲ و ۵۳).
۲. حکم مستقیم کتاب را به یاد می‌آوریم: خاک حاصل از تخریب اغلب سیلیکات‌ها و سنگ‌های فسفاتی، ارزش کشاورزی و صنعتی زیادی دارد. بنابراین ترکیب «سیلیکاتی و فسفاتی» با مطلب کتاب مطابقت دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۳).
۳. نمونهٔ کتاب را بررسی می‌کنیم: هوازدگی شیمیایی فلدسپارها می‌تواند کانی‌های رسی مانند کائولینیت ایجاد کند. این فرایند در تشکیل خاک اهمیت دارد؛ البته نباید نتیجه گرفت که خاکِ کاملاً رسی بهترین خاک کشاورزی است، زیرا کتاب مخلوط مناسب ماسه، رس و گیاخاک را برای حاصلخیزی مطلوب می‌داند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۳).
۴. دام اصلی سؤال، اشتباه‌گرفتن «سیلیسی» با «سیلیکاتی» است. کوارتز در بیشتر اقلیم‌ها در برابر هوازدگی شیمیایی بسیار مقاوم است؛ ازاین‌رو خاک حاصل از سنگ‌های غنی از آن معمولاً شنی و ماسه‌ای است و ارزش کشاورزی کمی دارد. چنین خاکی آب و مواد مغذی را به‌خوبی حفظ نمی‌کند. همچنین واژهٔ «اغلب» مهم است: حکم کتاب را نباید به همهٔ سیلیکات‌ها تعمیم داد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۳).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است «سیلیسی» را با «سیلیکاتی» یکسان بگیرید؛ اما مواد سیلیسیِ غنی از کوارتز در برابر هوازدگی شیمیایی مقاوم‌اند و معمولاً خاک شنی و کم‌ارزش کشاورزی ایجاد می‌کنند. این ترکیب، زوج مورد تأکید کتاب نیست.
- گزینهٔ ۲: ممکن است با توجه به اهمیت عناصر معدنی مانند کلسیم برای گیاه، این گزینه را انتخاب کنید؛ اما وجود یک عنصر مفید برای نتیجه‌گیری دربارهٔ ارزش کشاورزی خاک کافی نیست. کتاب، مواد کربناتی و اکسیدی را به‌عنوان زوج موردنظر معرفی نکرده است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است تصور کنید هر سنگی که تخریب شود، خاک مناسبی برای کشاورزی می‌سازد؛ اما نوع سنگ مادر اهمیت دارد. ماسه‌سنگ‌های غنی از کوارتز معمولاً خاک ماسه‌ای می‌سازند که آب و مواد مغذی را به‌خوبی نگه نمی‌دارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «منابع خاک»، ارتباط نوع سنگ مادر و هوازدگی شیمیایی را با ارزش کشاورزی خاک مرور کنید.
- میان مواد غنی از کوارتز و کانی‌هایی که با هوازدگی شیمیایی به رس تبدیل می‌شوند، تفاوت بگذارید؛ خاک ماسه‌ای معمولاً آب و مواد مغذی را خوب نگه نمی‌دارد.
- برای شناسایی دو گروه موردنظر، یکی را با نمونهٔ فلدسپار و دیگری را با عنصر فسفر به یاد آورید؛ سپس نام گروه‌های آن‌ها را در گزینه‌ها پیدا کنید.