سوال ۲۱۴ · فیزیک
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۲۱۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۳ · فصل ۳: نوسان و امواج
این سوال در دفترچه شکل دارد؛ اینجا شکل بهصورت متنی توصیف شده است.
مطابق شکل زیر، نوسانگری روی محور حرکت هماهنگ ساده انجام میدهد. اگر حداقل زمانی که طول میکشد تا نوسانگر از مکان در جهت مثبت محور عبور کند و به مکان برسد، برابر ۲ ثانیه باشد، انرژی مکانیکی نوسانگر چند میلیژول است؟ ()
شکل: فنری افقی که یک سر آن به دیوار سمت چپ متصل است و سر دیگرش به جسمی به جرم ۲۰۰g وصل است. محور x برحسب cm رسم شده و مکانهای ۴- ، ۰ (مبدأ، مکان تعادل جسم) و A=۴ روی آن مشخص شدهاند.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول: دامنه و جرم را مشخص میکنیم.
دامنه، بیشترین فاصله از مکان تعادل است، نه فاصلهٔ دو انتهای مسیر (فیزیک ۳، صفحهٔ ۵۵). بنابراین از شکل داریم:
گام دوم: دورهٔ نوسان را به دست میآوریم.
جسم از در جهت مثبت حرکت میکند؛ پس ابتدا به نقطهٔ بازگشت میرسد، سپس برمیگردد و از تعادل عبور میکند تا برای نخستین بار به برسد.
طبق معادلهٔ سینوسی مکان و رابطهٔ ، با گذشت نصف دوره، فاز حرکت بهاندازهٔ افزایش مییابد و مکان قرینه میشود:
پس رسیدن از مکان مثبت اولیه با جهت حرکت مثبت، به مکان قرینهٔ آن با جهت حرکت منفی، نصف دوره طول میکشد (فیزیک ۳، صفحههای ۵۵–۵۶). چون پیش از این لحظه جسم هنوز به مکان منفی موردنظر نرسیده است، زمان دادهشده همان نخستین زمان رسیدن است:
گام سوم: انرژی مکانیکی را محاسبه میکنیم.
رابطهٔ انرژی نوسانگر هماهنگ ساده برابر است با (فیزیک ۳، صفحههای ۵۸–۵۹). با جایگذاری داریم:
اکنون با استفاده از :
با توجه به ، نتیجه میشود:
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: اگر زمان دادهشده را بهاشتباه یکچهارم دوره بگیرید، به و انرژی میرسید. اما با توجه به جهت حرکت اولیه و قرینهبودن دو مکان، این زمان نصف دوره است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است با نوشتن رابطهٔ نادرست به برسید. رابطهٔ درست انرژی برحسب دوره، است.
- گزینهٔ ۴: حذف ضریب از رابطهٔ انرژی و استفاده از ، مقدار را میدهد. انرژی درست نصف این مقدار است.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ویژگی تقارن حرکت هماهنگ ساده و نمودار مکان ـ زمان آن را مرور کنید؛ جهت حرکت هنگام عبور از مکان اولیه در تعیین بازهٔ زمانی مهم است.
- جسم ابتدا به نقطهٔ بازگشت مثبت میرسد و سپس بهسوی مکان منفی حرکت میکند. در حرکت هماهنگ ساده، پس از نصف دوره، مکان جسم قرینهٔ مکان اولیه و جهت حرکتش مخالف جهت اولیه است.
- زمان دادهشده را برابر نصف دوره قرار دهید؛ سپس دامنهٔ شکل و جرم را به یکاهای SI تبدیل کنید و در رابطهٔ بگذارید.