سوال ۵۴ · فیزیک
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۵۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۳ · فصل ۳: نوسان و امواج
یک سامانهٔ جرم ـ فنر را روی سطح افقی بدون اصطکاک در نظر بگیرید. جرم را به اندازهٔ مشخصی از مکان تعادل خود کشیده و سپس رها میکنیم. پس از مدت این جرم با تندی برای اولین بار از مکان تعادل خود عبور میکند. دامنهٔ حرکت این نوسانگر چند سانتیمتر است؟ ()
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. تعیین دورهٔ تناوب
چون جسم را میکشیم و سپس از سکون رها میکنیم، حرکت از یکی از دو انتهای مسیر، یعنی از فاصلهٔ دامنه نسبت به تعادل، آغاز میشود. در حرکت هماهنگ ساده، رسیدن از این نقطه به مکان تعادل برای نخستین بار، یکچهارم دوره زمان میبرد؛ این همان ارتباط معادلهٔ کسینوسی حرکت و نخستین رسیدن به تندی بیشینه است که در تمرین فصل نیز مطرح شده است (فیزیک ۳، صفحهٔ ۸۹). بنابراین:
۲. محاسبهٔ بسامد زاویهای
با استفاده از رابطهٔ بسامد زاویهای و دورهٔ تناوب (فیزیک ۳، صفحهٔ ۵۷) و مقدار دادهشدهٔ داریم:
۳. محاسبهٔ دامنه
در مکان تعادل، انرژی پتانسیل کشسانی کمینه و تندی جسم بیشینه است؛ پس تندی دادهشده همان است. در حرکت هماهنگ ساده، ؛ در نتیجه:
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با فرض حرکت یکنواخت، از رابطهٔ نادرست به برسید. اما تندی جسم از صفر تا تندی بیشینه افزایش مییابد و نمیتوان تندی لحظهٔ عبور از تعادل را تندی متوسط این بازه دانست.
- گزینهٔ ۳: اگر زمان دادهشده را بهاشتباه نصف دوره بگیرید، دامنهٔ به دست میآید. حرکت از انتهای مسیر تا نخستین عبور از تعادل، یکچهارم دوره طول میکشد، نه نصف دوره.
- گزینهٔ ۴: اشتباه در محاسبهٔ بسامد زاویهای یا تبدیل واحد دامنه میتواند به این انتخاب منجر شود. دامنهٔ با دورهٔ بهدستآمده، تندی بیشینهٔ میدهد که با دادهٔ سؤال سازگار نیست.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ویژگیهای حرکت هماهنگ ساده را مرور کنید: جسمی که پس از کشیدن از سکون رها میشود، از کدام نقطهٔ مسیر آغاز میکند و در کجا بیشترین تندی را دارد؟
- زمان حرکت از انتهای مسیر تا نخستین عبور از تعادل برابر با یکچهارم دوره است. ابتدا از زمان دادهشده، دورهٔ تناوب را پیدا کنید.
- با رابطههای و ، دامنه را برحسب متر به دست آورید؛ سپس آن را به سانتیمتر تبدیل کنید.