سوال ۲۰۳ زیست کنکور تجربی ۱۳۹۹ با پاسخ تشریحی

نکتهٔ اصلی سؤال، واژهٔ «همه» است: ویژگی موردنظر باید دربارهٔ تک‌تک مواد مورد بحث درست باشد، نه اینکه فقط بعضی مواد دفاعی آن را داشته باشند. برای مثال، هیستامین یک پیام‌رسان مؤثر بر رگ‌هاست، درحالی‌که پروتئین‌های مکمل در مقابله با میکروب‌ها نقش دیگری دارند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۷ و صفحات ۷۰–۷۱).

الف) نادرست است. اتصال به غشای یاختهٔ بیگانه، ویژگی مشترک همهٔ این مواد نیست. کتاب اتصال پروتئین مکمل فعال‌شده به غشای باکتری را نشان می‌دهد، اما هیستامین بر گشادی و نفوذپذیری رگ‌ها اثر می‌گذارد؛ بنابراین نمی‌توان ویژگی مکمل را به همهٔ مواد تعمیم داد (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۷۰–۷۱ و صفحهٔ ۶۷).

ب) نادرست است. مواد آزادشده از یاخته‌های ایمنی، همگی گیرندهٔ دفاع اختصاصی نیستند. برای نمونه، هیستامین در پاسخ التهابی نقش دارد؛ التهاب از سازوکارهای دفاع غیراختصاصی است. همچنین نباید توانایی شناسایی اختصاصی پادگن را با گیرنده‌بودن همهٔ مواد دفاعی یکسان گرفت (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۶۶ و صفحات ۷۰–۷۱).

ج) درست است. منظور، آنزیم‌ها و به‌ویژه آنزیم‌های پروتئینی است که در دمای بسیار بالا ممکن است ساختار طبیعی و در نتیجه فعالیت خود را از دست بدهند. مواد مورد بحث، از راه اثرگذاری بر فرایندهای زیستی، به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم بر فعالیت آنزیم‌ها اثر می‌گذارند. دقت کنید که لازم نیست خودِ همهٔ این مواد آنزیم باشند؛ عبارت دربارهٔ اثر آن‌ها بر فعالیت آنزیم‌هاست.

د) نادرست است. تخریب غشا با ایجاد ساختارهای حلقه‌مانند، سازوکار عمومی همهٔ مواد ایمنی نیست. این ویژگی به عملکرد برخی پروتئین‌های دفاعی مربوط می‌شود؛ مثلاً پرفورین در غشای یاختهٔ هدف منفذ ایجاد می‌کند، اما هیستامین چنین نقشی ندارد (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۶۸–۶۹ و صفحهٔ ۶۷).

پس فقط عبارت «ج» صحیح است.

پاسخ: گزینهٔ ۱