سوال ۱۷۹ زیست کنکور تجربی ۱۳۹۹ با پاسخ تشریحی

برای حل سؤال باید هر عبارت را جداگانه بررسی کنیم و به قید «همه» توجه داشته باشیم. خون بزرگ‌سیاهرگ‌ها به دهلیز راست و خون سیاهرگ‌های ششی به دهلیز چپ می‌ریزد. همچنین کتاب تصریح می‌کند که خون مصرف‌شدهٔ ماهیچهٔ قلب از راه سیاهرگ تاجی وارد دهلیز راست می‌شود (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۴۸–۴۹ و ۵۲–۵۳).

الف) درست است. منظور از ترکیب آهن‌دار یاخته‌های خون، هموگلوبین گویچه‌های قرمز است. خون ورودی به دهلیز راست، پس از عبور از بافت‌ها، بخشی از اکسیژن خود را از دست داده است؛ اما خون سیاهرگ‌های ششی پس از تبادل گازها در شش‌ها، اکسیژن بیشتری دارد. بنابراین مقدار اکسیژنی که هموگلوبین در خون گروه نخست حمل می‌کند، کمتر است. این مقایسه دربارهٔ مقدار اکسیژن حمل‌شده است، نه اینکه خون سیاهرگی فاقد اکسیژن باشد (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۴۸–۴۹، شکل گردش عمومی و ششی).

ب) در مقایسهٔ موردنظر سؤال، درست در نظر گرفته می‌شود. بزرگ‌سیاهرگ زبرین و زیرین، خون نواحی بالاتر و پایین‌تر از قلب را برمی‌گردانند. از سوی دیگر، شش‌ها نیز نسبت به تراز قلب در هر دو جهت امتداد دارند و سیاهرگ‌های ششی خون این بخش‌ها را به دهلیز چپ می‌رسانند. منظور، دریافت خون از نواحی بالاتر «یا» پایین‌تر است، نه لزوماً از هر دو ناحیه به‌طور هم‌زمان (زیست‌شناسی ۱، صفحه‌های ۴۸–۴۹، شکل قلب و رگ‌های متصل به آن).

ج) نادرست است. همهٔ رگ‌های مورد مقایسه سیاهرگ‌اند. هرچند دیوارهٔ سیاهرگ نیز رشتهٔ کشسان دارد، نمی‌توان فراوانی رشته‌های کشسان در لایهٔ میانی را ویژگی عمومی آن دانست. کتاب، قدرت کشسانی زیاد دیواره را در توضیح ساختار و عملکرد سرخرگ‌ها مطرح می‌کند؛ این ویژگی به حفظ جریان خون هنگام استراحت بطن کمک می‌کند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۵۶).

د) نادرست است. تلمبهٔ ماهیچهٔ اسکلتی به بازگشت خون در سیاهرگ‌های مجاور این ماهیچه‌ها کمک می‌کند، اما نمی‌توان اثر آن را به همهٔ رگ‌های ورودی به دهلیز راست تعمیم داد. برای مثال، سیاهرگ تاجی خون خودِ ماهیچهٔ قلب را تخلیه می‌کند و نباید اثر انقباض ماهیچهٔ قلب را با تلمبهٔ ماهیچهٔ اسکلتی یکسان دانست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۴۹).

بنابراین، در چارچوب پاسخ تأییدشدهٔ سؤال، عبارت‌های «الف» و «ب» درست‌اند و تعداد موارد درست برابر با $2$ است.

نکتهٔ دقت در صورت سؤال: اگر قید «همه» را در عبارت «ب» کاملاً لفظ‌به‌لفظ و شامل سیاهرگ تاجی تفسیر کنیم، این عبارت ابهام دارد؛ زیرا سیاهرگ تاجی خون خودِ قلب را دریافت می‌کند، نه اندامی بالاتر یا پایین‌تر از قلب. پس درست‌شمردن «ب» بر مقایسهٔ موردنظر طراح میان بزرگ‌سیاهرگ‌ها و سیاهرگ‌های ششی تکیه دارد.

پاسخ: گزینهٔ ۲