سوال ۱۷۷ · زیستشناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۷۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیستشناسی · زیستشناسی ۱ · فصل ۴: گردش مواد در بدن
در انسان، اندامی که در دوران جنینی، یاختههای خون را میسازد و جزیی از دستگاه لنفی یک فرد بالغ محسوب نمیشود، چه مشخصهای دارد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناسایی اندام موردنظر: در دوران جنینی، کبد و طحال نیز در ساخت یاختههای خونی مشارکت دارند (زیستشناسی ۱، صفحهٔ ۶۱–۶۲). از سوی دیگر، طحال در فهرست اندامهای لنفی قرار دارد، اما کبد جزو این فهرست نیست (زیستشناسی ۱، صفحهٔ ۵۹–۶۰). پس اندام موردنظر سؤال، کبد است.
گام دوم ـ بررسی نقش کبد در تنظیم خونسازی: طبق کتاب، گروه ویژهای از یاختههای کلیه و کبد، هورمون اریتروپویتین را به خون ترشح میکنند. این هورمون بر مغز استخوان اثر میگذارد و سرعت تولید گویچههای قرمز را افزایش میدهد؛ بنابراین کبد در تنظیم تولید این گویچهها نقش دارد (زیستشناسی ۱، صفحهٔ ۶۳).
گام سوم ـ توجه به تفاوت «تولید» و «تنظیم تولید»: در فرد بالغ، محل تولید یاختههای خونی، مغز قرمز استخوان است (زیستشناسی ۱، صفحهٔ ۶۱–۶۲)؛ اما این موضوع با نقش تنظیمی کبد تعارضی ندارد. کبد با ترشح هورمون، فعالیت خونسازی مغز استخوان را تنظیم میکند، نه اینکه در حالت معمول محل اصلی تولید گویچههای قرمز فرد بالغ باشد.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۲: ممکن است با تعمیم ویژگی مویرگهای پیوسته به همهٔ مویرگها، این گزینه انتخاب شود؛ اما کبد مویرگهای ناپیوسته دارد که فاصلههای دیوارهٔ آنها امکان عبور مولکولهای درشت را فراهم میکند.
- گزینهٔ ۳: کبد بسیاری از پروتئینهای مؤثر در انعقاد خون را میسازد و به همین دلیل این گزینه فریبنده است؛ اما هنگام خونریزی شدید، گِردهها در راهاندازی فرایند تشکیل لخته نقش اصلی دارند. ساخت عوامل انعقادی در کبد را نباید با نقش اصلی در آغاز این فرایند یکسان دانست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانشآموز دفع مواد را فقط به کلیهها نسبت دهد؛ درحالیکه کبد در دفع بیلیروبین، از مواد حاصل از تجزیهٔ هموگلوبین، از راه صفرا نقش دارد؛ بنابراین عبارت «فاقد نقش است» نادرست است.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا اندامهای خونساز دوران جنینی را به یاد بیاور و آنها را با فهرست اندامهای لنفی فرد بالغ مقایسه کن.
- از میان کبد و طحال، اندامی را کنار بگذار که در کتاب جزو اندامهای لنفی معرفی شده است؛ سپس ویژگیهای اندام باقیمانده را بررسی کن.
- به یاد بیاور اریتروپویتین فقط از کلیه ترشح نمیشود؛ محل دیگر ترشح آن و بافت هدف این هورمون را مشخص کن.