سوال ۱۷۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۷۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۳: دستگاه حرکتی
کدام گزینه، برای تکمیل عبارت زیر نامناسب است؟
«آن دسته از تارهای ماهیچهٔ اسکلتی که .................. در آن‌ها بیش از سایر تارهاست، ..................»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
صورت سؤال گزینهٔ «نامناسب» را می‌خواهد؛ بنابراین باید عبارتی را پیدا کنیم که دو بخش آن با ویژگی‌های یک نوع تار ماهیچه‌ای سازگار نباشد.
گام اول ـ مقایسهٔ دو نوع تار: طبق کتاب، تارهای کند میوگلوبین فراوان دارند، بیشتر انرژی خود را از راه هوازی تأمین می‌کنند و برای فعالیت‌های استقامتی مناسب‌اند. در مقابل، تارهای تند میوگلوبین و میتوکندری کمتری دارند، بیشتر به تأمین انرژی بی‌هوازی متکی‌اند و زودتر خسته می‌شوند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۵۰–۵۱).
گام دوم ـ بررسی عبارت‌ها:
- گزینهٔ ۱: فعالیت بیشتر آنزیم تجزیه‌کنندهٔ در سر میوزین با چرخهٔ سریع‌تر عملکرد سرهای میوزین و انقباض سریع‌تر ارتباط دارد؛ پس بخش اول به تارهای تند اشاره می‌کند. خستگی‌پذیری زیاد نیز از ویژگی‌های همین تارهاست؛ بنابراین این عبارت مناسب است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۵۰–۵۱).
- گزینهٔ ۲: رنگ‌دانهٔ قرمز موردنظر، میوگلوبین است؛ فراوانی آن مشخصهٔ تارهای کند است. این تارها بیشتر انرژی خود را از راه تنفس هوازی به دست می‌آورند؛ بنابراین نمی‌توان مهار آنزیم‌های چرخهٔ کربس را ویژگی آن‌ها دانست. چرخهٔ کربس در تأمین انرژی هوازی نقش دارد و ادعای مهار آن با ویژگی مطرح‌شده برای این تارها ناسازگار است. پس این عبارت نامناسب است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۵۰–۵۱).
- گزینهٔ ۳: در این مقایسه، «مقدار انرژی آزادشده از مواد مغذی» را باید برای مقدار یکسانی مادهٔ مغذی در نظر گرفت، نه به معنای سرعت آزادشدن انرژی. تجزیهٔ هوازی مواد مغذی انرژی بیشتری در اختیار یاخته می‌گذارد؛ پس بخش اول با تارهای کند سازگار است. کوتاه‌شدن آهسته‌تر سارکومرها نیز با انقباض کندتر این تارها هماهنگ است؛ بنابراین عبارت مناسب است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۷–۴۸ و ۵۰–۵۱).
- گزینهٔ ۴: آزادشدن سریع‌تر یون‌های کلسیم از شبکهٔ سارکوپلاسمی با آغاز سریع‌تر فرایند انقباض در تارهای تند سازگار است. منظور از ساختارهای دوغشایی در سیتوپلاسم، میتوکندری‌هاست که طبق کتاب در تارهای تند کمترند؛ بنابراین این عبارت نیز مناسب است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۵۰–۵۱).
در نتیجه، ناسازگاری اصلی میان میوگلوبین فراوان و ادعای مهار چرخهٔ کربس است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است فعالیت بیشتر آنزیم تجزیه‌کنندهٔ را به معنای توانایی بیشتر برای فعالیت طولانی بدانید؛ اما این ویژگی با انقباض سریع‌تر تارهای تند ارتباط دارد و این تارها زودتر خسته می‌شوند؛ پس عبارت نامناسب نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است «مقدار انرژی آزادشده» را با «سرعت آزادشدن انرژی» اشتباه بگیرید و آن را ویژگی تارهای تند بدانید. در مقایسهٔ مقدار یکسانی مادهٔ مغذی، تنفس هوازی انرژی بیشتری فراهم می‌کند و با ویژگی تارهای کند سازگار است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تصور کنید انقباض سریع‌تر حتماً به میتوکندری‌های بیشتری نیاز دارد؛ درحالی‌که تارهای تند بیشتر به تأمین انرژی بی‌هوازی متکی‌اند و میتوکندری کمتری دارند؛ بنابراین این عبارت مناسب است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ویژگی‌های تارهای تند و کند را در بخش «انواع یاخته‌های بافت ماهیچه‌ای» مرور کنید؛ به رنگ، روش تأمین انرژی و خستگی‌پذیری توجه کنید.
- رنگ‌دانهٔ قرمز ماهیچه، میوگلوبین است و به ذخیرهٔ اکسیژن کمک می‌کند. فراوانی آن را با وابستگی تار به تنفس هوازی ارتباط دهید.
- چرخهٔ کربس از مراحل تنفس هوازی است؛ بررسی کنید آیا ادعای مهار آن با روش غالب تأمین انرژی در تارهای غنی از میوگلوبین سازگار است.