سوال ۱۴۶ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۱۴۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۲: منابع معدنی و ذخایر انرژی، زیربنای تمدن و توسعه
تشکیل کدام کانی، حاصل فرایندهای هوازدگی شیمیایی بر روی فلدسپارهای پتاسیم‌دار در سطح زمین است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا کانی اولیه را بشناسیم: فلدسپار پتاسیم، کانی سیلیکاتیِ شبکه‌ای با فرمول است؛ پس علاوه بر پتاسیم، آلومینیم و سیلیسیم نیز دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۲۶–۲۷).
۲. در سطح زمین، آب و مواد محلول در آن می‌توانند باعث هوازدگی شیمیایی فلدسپار شوند. برخلاف خردشدن فیزیکی، در این فرایند ساختمان و ترکیب شیمیایی کانی تغییر می‌کند و کانی تازه‌ای تشکیل می‌شود.
۳. هوازدگی شیمیایی فلدسپارهای پتاسیم‌دار می‌تواند کانی رسیِ «کائولینیت» را به وجود آورد. در این تبدیل، بخشی از مواد، از جمله پتاسیم، به‌صورت محلول خارج می‌شوند؛ بنابراین پتاسیم‌دار بودن فلدسپار به معنی پتاسیم‌دار بودن کانی رسیِ حاصل نیست. ژیپس و سیلویت کانی‌های تبخیری‌اند و کربنات پتاسیم‌دار نیز محصول رسیِ موردنظر سؤال نیست.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است تشکیل کانی در سطح زمین را با تشکیل رسوبات تبخیری اشتباه بگیرید. ژیپس از کانی‌های تبخیری است و محصول هوازدگی شیمیایی فلدسپار پتاسیم‌دار نیست.
- گزینهٔ ۳: وجود پتاسیم در سیلویت ممکن است باعث انتخاب آن شود؛ اما سیلویت یک نمک کلریدی و از کانی‌های تبخیری است، نه کانی رسی حاصل از دگرسانی فلدسپار.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تصور کنید پتاسیمِ فلدسپار حتماً در کانی حاصل از هوازدگی باقی می‌ماند و کربنات می‌سازد. در فرایند مورد سؤال، پتاسیم می‌تواند به‌صورت یون محلول خارج شود و محصول رسیِ باقی‌مانده کربنات پتاسیم‌دار نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مبحث هوازدگی شیمیایی و تبدیل فلدسپارها به کانی‌های رسی را به یاد بیاورید.
- در هوازدگی شیمیایی، ترکیب کانی تغییر می‌کند؛ بنابراین لازم نیست پتاسیمِ کانی اولیه در محصول جامد نهایی باقی بماند.
- از میان گزینه‌ها، کانی رسیِ حاصل از تجزیهٔ فلدسپار را پیدا کنید، نه نمک‌های تبخیری یا ترکیب کربناتی را.