سوال ۱۴۶ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۱۴۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۲: منابع معدنی و ذخایر انرژی، زیربنای تمدن و توسعه
مهندسین اکتشاف منابع نفت و گاز، جستجوی اولیۀ خود را برای رسیدن به این منابع باید از کدام مناطق شروع کنند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا باید «تشکیل نفت» را از «تجمع نفت» جدا کنیم. مواد آلی در رسوبات دفن می‌شوند و در شرایط مناسب، نفت و گاز در سنگ منشأ تشکیل می‌شود؛ اما این موضوع به‌تنهایی محل یک ذخیرۀ قابل اکتشاف را مشخص نمی‌کند (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۳۵–۳۶).
۲. نفت و گاز پس از تشکیل، از سنگ منشأ مهاجرت می‌کنند. اگر در مسیر حرکت آن‌ها مانع مناسبی نباشد، ممکن است به سطح زمین برسند؛ بنابراین، برای یافتن ذخایر باید محل‌هایی را جست‌وجو کرد که امکان تجمع و حفظ نفت و گاز را دارند (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۳۶–۳۷).
۳. در نفت‌گیر، سنگ مخزنِ متخلخل و نفوذپذیر فضای لازم برای ذخیره‌شدن نفت و گاز را فراهم می‌کند و پوش‌سنگ نفوذناپذیر مانع خروج آن‌ها می‌شود. همچنین، وضعیت هندسی مجموعه باید برای به‌دام‌افتادن و تجمع این مواد مناسب باشد (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۳۶–۳۷).
۴. پس جست‌وجوی اولیه باید بر ساختمان‌های زمین‌شناسی مناسب برای تشکیل نفت‌گیر متمرکز شود. این انتخاب با نقش زمین‌شناس نفت در شناسایی محل‌های انباشت نفت و تعیین محل مناسب حفاری نیز سازگار است (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۳۸–۴۰). در مقابل، محیط دریایی کم‌عمق بیشتر به منشأ مواد آلی مربوط است و وجود سنگ آهک حفره‌دار یا تاقدیس، بدون سایر شرایط نفت‌گیر، کافی نیست.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: این گزینه از اشتباه گرفتن محل تشکیل مواد اولیۀ نفت با محل تجمع آن ناشی می‌شود. محیط دریایی کم‌عمق و دفن بقایای جانداران در رسوبات، به تشکیل سنگ منشأ مربوط است؛ اما نزدیکی به چنین محیطی به‌تنهایی نشانۀ وجود ذخیرۀ نفت و گاز نیست.
- گزینهٔ ۳: سنگ آهک حفره‌دار می‌تواند سنگ مخزن باشد و تاقدیس نیز ممکن است در تشکیل نفت‌گیر نقش داشته باشد؛ به همین دلیل این گزینه وسوسه‌کننده است. بااین‌حال، قرارگیری بالای سطح ایستابی معیار تشکیل ذخیرۀ نفت نیست و بدون پوش‌سنگ و وضعیت هندسی مناسب، این ویژگی‌ها تجمع نفت را تضمین نمی‌کنند.
- گزینهٔ ۴: این گزینه با تعمیم دادن نمونۀ نفت‌گیر تاقدیسی به همۀ تاقدیس‌ها انتخاب می‌شود. فراوانی تاقدیس‌ها به‌تنهایی کافی نیست؛ برای به‌دام‌افتادن نفت و گاز، وجود سنگ مخزن مناسب و پوش‌سنگ نفوذناپذیر نیز ضروری است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «مهاجرت نفت» را به یاد بیاورید: آیا محل تشکیل نفت الزاماً همان محل تجمع و ذخیره‌شدن آن است؟
- برای یافتن یک ذخیره، تنها وجود سنگ متخلخل یا محیط مناسب تشکیل نفت کافی نیست؛ باید عاملی جلوی ادامۀ حرکت نفت و گاز را بگیرد.
- گزینه‌ها را از نظر فراهم‌کردن شرایط تجمع و جلوگیری از فرار نفت و گاز مقایسه کنید؛ نزدیکی به دریا یا فراوانی تاقدیس‌ها به‌تنهایی چنین شرایطی را تضمین نمی‌کند.