سوال ۳۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۳۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۳: دستگاه حرکتی
در ارتباط با تارهای عضله سه سر بازوی یک پسر نوجوان که شنا را به‌طور حرفه‌ای دنبال می‌کند. به‌طور معمول، کدام مورد نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن عبارت نادرست، باید میان «درون ماهیچه» و «درون تار ماهیچه‌ای» تفاوت بگذاریم.
۱. بررسی ساختار و محل رگ‌ها: هر تار ماهیچه‌ای اسکلتی، یک یاختۀ استوانه‌ای و چند‌هسته‌ای است. ماهیچه از دسته‌های این تارها ساخته می‌شود و رگ‌های خونی در بافت پیوندی میان تارها و دسته‌های آن‌ها قرار دارند، نه درون خود یاختۀ ماهیچه‌ای؛ این آرایش در شکل ساختار ماهیچۀ اسکلتی دیده می‌شود (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۶–۴۷، شکل ۱۱).
۲. بررسی گزینۀ سوم: هنگام فعالیت ورزشی، خون‌رسانی به ماهیچۀ فعال می‌تواند افزایش یابد؛ اما عبارت سؤال از «رگ‌های درون تار عضلانی» سخن گفته است. درون یک تار ماهیچه‌ای رگ خونی وجود ندارد. بنابراین، اشکال این گزینه در محل قرارگیری رگ‌هاست، نه در امکان افزایش جریان خون.
۳. بررسی درستی سایر گزینه‌ها:
- گزینۀ اول: تارهای کند برای فعالیت‌های استقامتی مانند شنا مناسب‌اند و بیشتر انرژی خود را از راه هوازی تأمین می‌کنند. کتاب همچنین بیان می‌کند که تارهای تند راکیزه‌های کمتری دارند و با ورزش، ویژگی تارها به سمت نوع کند تغییر می‌کند؛ بنابراین افزایش تراکم راکیزه‌ها در اثر تمرین استقامتی پذیرفتنی است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۵۰–۵۱).
- گزینۀ دوم: منظور از پیک شیمیایی می‌تواند هورمون تستوسترون باشد. این هورمون در پسر نوجوان به رشد ماهیچه‌ها و افزایش ضخامت تارهای ماهیچه‌ای کمک می‌کند؛ پس این عبارت درست است.
- گزینۀ چهارم: در محل ارتباط عصب با ماهیچه، ناقل عصبی استیل‌کولین بر گیرنده‌های کانالی غشای تار ماهیچه‌ای اثر می‌گذارد و موجب بازشدن آن‌ها می‌شود. پس وجود کانالی که تحت‌تأثیر یک مادۀ شیمیایی فعال شود، درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز افزایش راکیزه‌ها را با ویژگی تارهای تند اشتباه بگیرد و این عبارت را نادرست بداند؛ اما تمرین استقامتی با افزایش ویژگی‌های تارهای کند و ظرفیت تنفس هوازی همراه است، پس افزایش تراکم راکیزه‌ها پذیرفتنی است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز افزایش ضخامت تارها را فقط حاصل تمرین بداند و نقش هورمون‌ها را نادیده بگیرد؛ درحالی‌که تستوسترون در پسر نوجوان به رشد ماهیچه‌ها و افزایش ضخامت تارهای ماهیچه‌ای کمک می‌کند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز تصور کند همۀ کانال‌های مؤثر در تحریک ماهیچه فقط با تغییر ولتاژ باز می‌شوند؛ اما در محل ارتباط عصب با ماهیچه، کانال‌های وابسته به مادۀ شیمیایی نیز وجود دارند که با اتصال ناقل عصبی فعال می‌شوند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تفاوت «ماهیچه»، «دستۀ تارهای ماهیچه‌ای» و «تار ماهیچه‌ای» را در شکل ساختار ماهیچۀ اسکلتی مرور کن؛ تار ماهیچه‌ای خودش یک یاخته است.
- افزایش خون‌رسانی هنگام فعالیت ورزشی درست است، اما باید محل رگ‌ها را بررسی کنی: آیا رگ‌ها داخل یاخته‌اند یا در بافت پیوندی میان یاخته‌ها قرار دارند؟
- در عبارتی که از خون‌رسانی صحبت می‌کند، محل رگ را با مرز غشای یک تار ماهیچه‌ای مقایسه کن؛ درست بودن افزایش جریان خون به‌تنهایی برای درست بودن کل عبارت کافی نیست.