سوال ۱۴۹ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۱۴۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۴: پویایی زمین
ورقه‌های اقیانوسی در کدام مراحل از چرخهٔ توزو ویلسون، در شکل‌گیری این چرخه، تأثیر بیشتری دارند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید نقش ورقه‌های اقیانوسی را از نقش ورقه‌های قاره‌ای در چرخۀ ویلسون جدا کنیم.
۱. بازشدگی اولیه: چرخه با گرم‌شدن، کشش و شکافتن پوستۀ قاره‌ای و تشکیل ریفت آغاز می‌شود؛ بنابراین در آغاز چرخه، پوستۀ قاره‌ای نقش اصلی را دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۶۱).
۲. گسترش: در محل پشته‌های میان‌اقیانوسی، پوستۀ اقیانوسی جدید تشکیل می‌شود و به دو طرف حرکت می‌کند. ادامۀ گسترش بستر اقیانوس، حوضۀ اقیانوسی را وسیع‌تر و قاره‌های دو سوی آن را از یکدیگر دورتر می‌کند. پس ورقه‌های اقیانوسی در این مرحله نقشی مستقیم و اساسی دارند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۶۱).
۳. بسته‌شدن: ورقۀ اقیانوسی به زیر ورقۀ قاره‌ای یا ورقۀ اقیانوسی دیگر فرورانش می‌کند. با ادامۀ این فرایند، حوضۀ اقیانوسی کوچک‌تر می‌شود؛ بنابراین بسته‌شدن نیز مستقیماً به فرورانش ورقۀ اقیانوسی وابسته است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۶۱).
۴. برخورد نهایی: پس از بسته‌شدن اقیانوس، قاره‌های دو طرف به یکدیگر برخورد می‌کنند و کمربندهای کوه‌زایی شکل می‌گیرند. در این مرحله، نقش اصلی با ورقه‌های قاره‌ای است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۶۱).
در نتیجه، دو مرحلۀ موردنظر «گسترش» و «بسته‌شدن» هستند؛ در اولی پوستۀ اقیانوسی تولید می‌شود و در دومی ورقۀ اقیانوسی فرورانش می‌کند.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است برخورد نهایی قاره‌ها را با فرورانش ورقهٔ اقیانوسی یکسان بدانید. اما در مرحلۀ برخورد، حوضۀ اقیانوسی بسته شده و نقش اصلی با ورقه‌های قاره‌ای است؛ بنابراین «برخورد» جایگزین مناسبی برای «گسترش» نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است چون بازشدگی به پیدایش اقیانوس می‌انجامد، آن را مرحلۀ نقش‌آفرینی بیشتر ورقه‌های اقیانوسی بدانید. اما آغاز بازشدگی با کشش و شکافتن پوستۀ قاره‌ای همراه است و این گزینه نقش مهم فرورانش ورقۀ اقیانوسی در بسته‌شدن حوضه را نادیده می‌گیرد.
- گزینهٔ ۴: ممکن است آغاز و پایان چرخه را مهم‌ترین مراحل برای همۀ انواع ورقه‌ها تصور کنید. درحالی‌که بازشدگی اولیه و برخورد نهایی بیشتر با ورقه‌های قاره‌ای مرتبط‌اند، نه با نقش مستقیم ورقه‌های اقیانوسی در گسترش و بسته‌شدن حوضه.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مراحل چرخۀ ویلسون را در صفحۀ ۶۱ مرور کنید و در هر مرحله مشخص کنید فرایند اصلی در پوستۀ قاره‌ای رخ می‌دهد یا در بستر اقیانوس.
- بازشدگی اولیه با شکافتن پوستۀ قاره‌ای آغاز می‌شود و برخورد نهایی نیز میان قاره‌هاست؛ این دو را از فرایندهای اصلی مربوط به ورقه‌های اقیانوسی جدا کنید.
- دو فرایند را پیدا کنید: یکی با تولید پوستۀ جدید در پشته‌های میان‌اقیانوسی حوضه را وسیع‌تر می‌کند و دیگری با فرورانش ورقۀ اقیانوسی، وسعت حوضه را کاهش می‌دهد.