سوال ۴۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۴۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۲: جریان اطلاعات در یاخته
کدام عبارت درخصوص همهٔ جانداران تک‌یاخته‌ای، صحیح است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا دامنهٔ سؤال را مشخص می‌کنیم: «همهٔ جانداران تک‌یاخته‌ای» شامل پروکاریوت‌ها و یوکاریوت‌های تک‌یاخته‌ای است. پس عبارت درست نباید به وجود هسته وابسته باشد.
۲. بررسی گزینهٔ دوم: در فرایند آماده‌سازی رنای ناقل، آنزیم ویژه با تشخیص پادرمزهٔ آن، آمینواسید مناسب را به رنای ناقل متصل می‌کند. این فرایند به انرژی نیاز دارد. رنای ناقل نیز نوعی نوکلئیک اسید است؛ بنابراین اتصال آمینواسید مناسب به «مولکول نوکلئیک اسید» در این گزینه، همان اتصال آن به رنای ناقل است. این سازوکار به هسته‌دار بودن یاخته وابسته نیست و در هر دو گروه تک‌یاخته‌ای‌ها برقرار است؛ پس گزینهٔ دوم درست است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۲۸–۲۹).
۳. بررسی گزینه‌های دیگر:
- گزینهٔ اول: کتاب وجود توالی‌های مشابه در رناهای ناقل را با استثنای ناحیهٔ پادرمزه بیان می‌کند. در نتیجه نمی‌توان این شباهت را به «همهٔ بخش‌ها» تعمیم داد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۲۸–۲۹).
- گزینهٔ سوم: در طویل‌شدن زنجیره، رناتن پیش می‌رود تا به یکی از رمزه‌های پایان برسد؛ بنابراین برای پایان ترجمهٔ هر پلی‌پپتید، شرکت هر سه نوع رمزهٔ پایان لازم نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۰).
- گزینهٔ چهارم: کتاب ساخت پلی‌پپتید در بیرون هسته را دربارهٔ یاخته‌های هسته‌دار توضیح می‌دهد؛ اما همهٔ تک‌یاخته‌ای‌ها هسته‌دار نیستند. پروکاریوت‌ها هسته ندارند، پس توصیف «فاصلهٔ بین غشای یاخته و هسته» دربارهٔ آن‌ها صدق نمی‌کند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۲۲–۲۳).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز شباهت ساختاری رناهای ناقل را به همهٔ بخش‌های آن‌ها تعمیم دهد؛ اما کتاب ناحیهٔ پادرمزه را از وجود توالی‌های مشابه مستثنا کرده است، پس تعبیر «همهٔ بخش‌ها» درست نیست.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از اشتباه گرفتن «وجود سه نوع رمزهٔ پایان» با «شرکت هر سه در ترجمهٔ هر پلی‌پپتید» ناشی می‌شود. رناتن با رسیدن به یکی از رمزه‌های پایان، ترجمهٔ آن زنجیره را پایان می‌دهد.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز همهٔ تک‌یاخته‌ای‌ها را هسته‌دار تصور کند. پروکاریوت‌ها نیز تک‌یاخته‌ای‌اند، اما هسته ندارند؛ بنابراین نمی‌توان وجود فضای بین غشای یاخته و هسته را به همهٔ آن‌ها نسبت داد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- به قید «همهٔ جانداران تک‌یاخته‌ای» توجه کن؛ ویژگی درست باید هم در تک‌یاخته‌ای‌های پروکاریوت و هم در تک‌یاخته‌ای‌های یوکاریوت برقرار باشد. نقش رنای ناقل در ترجمه را مرور کن.
- تک‌یاخته‌ای بودن الزاماً به معنای داشتن هسته نیست. همچنین وجود چند نوع رمزهٔ پایان به معنای استفاده از همهٔ آن‌ها برای پایان دادن به ترجمهٔ یک زنجیره نیست.
- در بررسی شباهت رناهای ناقل، استثنای ناحیهٔ پادرمزه را فراموش نکن. سپس مرحلهٔ آماده‌شدن رنای ناقل برای ترجمه و نقش آنزیم اختصاصی در این مرحله را بررسی کن.