سوال ۱۸۰ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۱ با پاسخ تشریحی

برای پاسخ، باید درستی هر عبارت را جداگانه بررسی کنیم و به‌ویژه به قید «به‌طور حتم» توجه داشته باشیم.

عبارت اول: نادرست است. غیرترشحی‌بودن یک پروتئین فقط به این معناست که برای ترشح به بیرون یاخته ساخته نشده است؛ نه اینکه حتماً وارد ساختار یک اندامک شود. بعضی پروتئین‌ها، مانند بسیاری از آنزیم‌های سیتوپلاسمی، در مادهٔ زمینه‌ای سیتوپلاسم باقی می‌مانند و فعالیت می‌کنند. کتاب نیز ماندن در سیتوپلاسم را یکی از سرنوشت‌های پروتئین‌ها معرفی می‌کند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۱).

عبارت دوم: درست است. آنزیم‌های کافنده‌تن از مسیر شبکهٔ آندوپلاسمی و دستگاه گلژی به مقصد می‌رسند. ورود زنجیرهٔ در حال ساخت به شبکهٔ آندوپلاسمی، هم‌زمان با ترجمه انجام می‌شود. چون سر آمینی زنجیره زودتر ساخته می‌شود، ورود نیز از همین سر آغاز می‌شود. مسیر انتقال پروتئین‌ها از شبکه و گلژی به کافنده‌تن در شکل سرنوشت پروتئین‌ها نشان داده شده است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۱، شکل ۱۴).

عبارت سوم: درست است. پروتئین‌های خارج‌شده از شبکهٔ آندوپلاسمی زبر، درون کیسه‌های انتقالی به سطح دریافت‌کنندهٔ دستگاه گلژی می‌رسند. این سطح رو به شبکهٔ آندوپلاسمی است و نسبت به سطح ارسال‌کنندهٔ گلژی، از غشای یاخته دورتر قرار دارد. سطح ارسال‌کننده به سوی غشای یاخته است؛ بنابراین جهت بیان‌شده در عبارت درست است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۱، شکل ۱۴).

عبارت چهارم: نادرست است. باید میان «محل ساخته‌شدن» و «محل آزادشدن یا حضور» پروتئین تفاوت بگذاریم. پروتئین‌هایی که رناتن‌های آزاد یک یاخته می‌سازند، می‌توانند در مادهٔ زمینه‌ای آن آزاد شوند؛ اما عکس این رابطه قطعی نیست: صرفِ آزادشدن پروتئین در مادهٔ زمینه‌ای، ثابت نمی‌کند که سازندهٔ آن رناتن‌های همان یاخته بوده‌اند؛ پروتئین می‌تواند منشأ بیرون‌یاخته‌ای داشته باشد. کتاب، ساخته‌شدن پروتئین به‌وسیلهٔ رناتن‌ها و سرنوشت‌های گوناگون آن را توضیح می‌دهد، نه اینکه محل حضور هر پروتئین الزاماً محل ساخت آن باشد (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۲۲ و ۳۱).

در نتیجه، فقط عبارت‌های دوم و سوم درست‌اند؛ یعنی دو مورد.

پاسخ: گزینهٔ ۲