نمونه سوال قرآن نهم با جواب

در آموزش تلفظ این دو حرف، «غ» دارای صدایی نرم و قابل امتداد است؛ اما «ق» باید محکم ادا شود و صدای آن کشیده نشود. بنابراین، یکسان خواندن این دو حرف یا جابه‌جاکردن ویژگی‌های آنها درست نیست. شیوهٔ پیشنهادی دوم هر دو تفاوت را رعایت می‌کند. (صفحه‌های ۱۸–۱۹) پاسخ: گزینهٔ ۲

در بخش نخست، مبارزه‌طلبی قرآن حتی با فرض همکاری و پشتیبانی دیگران مطرح می‌شود؛ بنابراین، نبود اجازهٔ کمک‌گرفتن نمی‌تواند علت بی‌پاسخ‌ماندن آن باشد. در ادامه، کتاب توضیح می‌دهد که اگر مخالفان می‌توانستند حتی سوره‌ای کوتاه عرضه کنند که افراد بی‌طرف و حقیقت‌جو آن را مانند قرآن تشخیص دهند، از این راه استفاده می‌کردند. همچنین ناکامی مخالفان به عصر نزول محدود نشده و دوره‌های پس از آن نیز در متن مطرح است. پس استدلال کتاب بر ناتوانی از ارائهٔ متنی همتا، با وجود امکان همکاری و داوری بی‌طرفانه، تکیه دارد. (صفحه‌های ۲۲–۲۳) پاسخ: گزینهٔ ۱

در آیهٔ بیستم سورهٔ جاثیه، تعبیر «بَصائِرُ لِلنّاسِ» بیانگر بینش‌آفرینی قرآن برای مردم است. در ادامه، هدایت و رحمت با قید «لِقَومٍ یوقِنونَ» آمده و به اهل یقین نسبت داده شده است. بنابراین، نه باید روشنگری قرآن را به اهل یقین محدود کرد و نه قید اهل یقین را از بخش هدایت و رحمت کنار گذاشت. همچنین از عمومی بودن مخاطبان بخش نخست، بهره‌مندی یکسان همهٔ افراد نتیجه نمی‌شود. (صفحه‌های ۲۴–۲۵ و ۳۰–۳۱) پاسخ: گزینهٔ ۳

برای داوری باید هر دو ترجمه جداگانه بررسی شوند. نخست، «وَ» در «وَالکِتابِ المُبینِ» واو قسم است؛ پس ترجمهٔ آن باید با «سوگند به» همراه باشد، نه اینکه تنها معنای عطف بدهد. دوم، در ترکیب «آبائِکُمُ الاَوَّلینَ»، پیشین بودن وصف پدران است و ساخت طبیعی فارسی آن «پدران پیشین شما» خواهد بود. بنابراین فقط یک زوج ترجمه هر دو نکته را رعایت می‌کند. (صفحه‌های ۲۵ و ۲۶–۲۷) پاسخ: گزینهٔ ۱

در آیات احقاف، اعلام اینکه خدا پروردگار ماست، با استقامت و منحرف‌نشدن از راه حق همراه شده است. همچنین تعبیر «جَزاءً بِما کانوا یَعمَلونَ» نشان می‌دهد پاداش با کردار آنان ارتباط دارد. (صفحه‌های ۳۵ و ۳۶) در آغاز سورهٔ محمد نیز ایمان، انجام کارهای شایسته و ایمان به وحیِ نازل‌شده بر پیامبر در کنار یکدیگر آمده‌اند و سپس از پوشاندن بدی‌ها و بهبود حال مؤمنان سخن گفته می‌شود. بنابراین وجه مشترک دو بخش، همراهی ایمان با جهت‌گیری عملی است؛ نه کفایت گفتار، حذف ایمان یا بی‌ارتباط‌بودن نتیجه با رفتار. (صفحه‌های ۳۹ و ۴۰) پاسخ: گزینهٔ ۱

در این موقعیت، مسئلهٔ اصلی صرفاً اضطراب یا احساس شکست نیست، بلکه فرد گمان می‌کند راه بخشش بر او بسته شده است. در جدول درس، برای چنین حالتی ابتدا بر ناامیدنشدن از رحمت خدا و گستردگی آمرزش او تأکید می‌شود؛ سپس بازگشت به پروردگار و تسلیم در برابر او مطرح می‌گردد. پس امید به بخشش نباید به رهاکردن مسئولیت یا ادامهٔ مسیر نادرست بینجامد، بلکه باید با بازگشت و اصلاح جهت رفتار همراه باشد. (صفحهٔ ۴۲) پاسخ: گزینهٔ ۴

کتاب برای تشخیص محل مناسب توقف، به پایان آیه، علامت‌های وقف در میان آیه و فاصلهٔ میان جمله‌های فاقد علامت اشاره می‌کند. پس نبودن علامت وقف، به معنای نامناسب‌بودن همهٔ توقف‌های میان آیه نیست. همچنین آمدن حروفی مانند «وَ» در آغاز جمله‌ها، امری معمول معرفی شده است و نمی‌توان از آن حکم کرد که پیش از هر «وَ» باید توقف کرد (صفحهٔ ۴۷). پاسخ: گزینهٔ ۴

در آیهٔ چهارم سورهٔ فتح، ابتدا از بخشیدن آرامش به دل‌های مؤمنان سخن آمده و سپس با «لِیَزدادوا» هدف آن، افزوده‌شدن ایمان بیان شده است. همچنین «مَعَ ایمانِهِم» به ایمان پیشین آنان اشاره دارد؛ بنابراین، موضوع آیه تقویت ایمان است، نه آغاز آن یا بی‌نیازی از رشد آن (صفحهٔ ۴۴ و صفحات ۴۵–۴۶). پاسخ: گزینهٔ ۲

در معرفی نیکوکاران، هم به ارتباط آنان با خدا، مانند آمرزش‌خواهی در سحرگاهان، و هم به مسئولیت مالی آنان در برابر دیگران اشاره شده است. تعبیر «لِلسّائِلِ وَالمَحرومِ» نشان می‌دهد که سهم مالی تنها به درخواست‌کننده محدود نیست و فرد محروم را نیز دربرمی‌گیرد. همچنین نیکوکاری آنان پیش از برخورداری از پاداش بهشتی بوده است، نه پس از آن. بنابراین، در نظر گرفتن سهمی از دارایی برای هر دو گروه، برداشت درست است. (صفحهٔ ۵۲ و صفحه‌های ۵۴ و ۵۵) پاسخ: گزینهٔ ۲

در «مُدَّکِرٍ»، تنوین کسره هنگام وقف حذف می‌شود و صورت درست «مُدَّکِرْ» است؛ بنابراین تبدیل پیشنهادیِ دارای الف نادرست است. در «النُّذُرُ»، حرکت کوتاه پایانی خوانده نمی‌شود و «النُّذُرْ» درست است. در «واحِدَةٌ»، تاء گرد هنگام وقف به هاء ساکن تبدیل می‌شود؛ پس «واحِدَهْ» درست است. در «مُقتَدِرٍ» نیز تنوین کسره حذف می‌شود و «مُقتَدِرْ» درست است. در نتیجه، سه تبدیل درست داریم. قواعد وقف در صفحهٔ ۵۶ آمده‌اند و کلمات از آیات صفحهٔ ۵۷ انتخاب شده‌اند. پاسخ: گزینهٔ ۴

در بخش درک معنا، «میزان» افزون بر ترازو، به معنای معیار و «قسط» به معنای عدل معرفی شده است (صفحه‌های ۶۲ و ۶۳). همچنین بخش تدبر، اجرای عدالت را علاوه بر وزن‌کردن، در مشورت و رعایت حقوق مردم مطرح می‌کند (صفحهٔ ۶۰). بنابراین پیام آیات، رعایت معیار درست و حقوق افراد در رفتارهای گوناگون است؛ نه صرفاً درست‌بودن وزن کالا. راهنمایی‌ای که حق دیگری را نادیده بگیرد، با این پیام سازگار نیست. پاسخ: گزینهٔ ۱

اگر خواندن از خود کلمه آغاز شود، الف وصل تلفظ می‌شود. در «القُدّوس»، الف وصل پیش از لام قرار دارد و با فتحه خوانده می‌شود. در «اعبُدوا»، نخستین حرکت کلمه ضمهٔ حرف «ب» است؛ بنابراین آغاز آن با ضمه خواهد بود. «اتَّقوا» مشمول دو حالت پیشین نیست و الف وصل آن در آغاز با کسره خوانده می‌شود. پس ترتیب حرکت‌ها فتحه، ضمه و کسره است (صفحهٔ ۶۴). پاسخ: گزینهٔ ۳

در اجرای نخست، کشیده شدن فتحهٔ پایانی «قالَ» باعث می‌شود کلمه مانند «قالا» شنیده شود؛ در نتیجه، معنای فعل از مفرد به مثنی تغییر می‌کند. در اجرای دوم، کوتاه شدن واو پایانی «یَقولوا» باعث می‌شود کلمه مانند «یَقولُ» شنیده شود و معنای فعل از جمع به مفرد تغییر کند. بنابراین، خطا در طول حرکت‌ها صرفاً مسئله‌ای آهنگین نیست و می‌تواند شمار فاعل را نیز عوض کند. برای پیشگیری از چنین خطاهایی، کتاب بر پیوسته‌خوانی کلمات برای حفظ حرکات کوتاه و رعایت کشیدگی حرکات کشیده تأکید می‌کند. (صفحهٔ ۷۳) پاسخ: گزینهٔ ۴

در آیهٔ مورد بحث، دلایل روشن و همراهی کتاب و میزان از امکانات هدایت معرفی شده‌اند و عبارت «لِیَقومَ النّاسُ بِالقِسطِ» هدف را اقدام مردم برای برپایی عدالت بیان می‌کند؛ بنابراین، مردم صرفاً تماشاگر فعالیت پیامبران نیستند. همچنین، توصیف خدا با «قَوِیّ» و «عَزیز» نشان می‌دهد که یاری خدا و پیامبران به معنای جبران ضعف خداوند نیست. پس باید میان نقش مردم در تحقق عدالت و بی‌نیازی خدا از جبران ناتوانی تفاوت گذاشت. (صفحهٔ ۶۹ تا ۷۲) پاسخ: گزینهٔ ۲

در آیات مورد بررسی، توضیح تجارت سودمند با ایمان به خدا و پیامبر آغاز می‌شود و با مجاهدت در راه خدا به‌وسیلهٔ مال و جان ادامه می‌یابد. همچنین در معرفی این تجارت، رهایی از عذاب دردناک بیان شده است. بنابراین، نه پرداخت مال به‌تنهایی جای همهٔ این موارد را می‌گیرد، نه ایمان موجب کنارگذاشتن تلاش می‌شود و نه افزایش ثروت دنیوی نتیجهٔ تضمین‌شدهٔ آن است. (صفحهٔ ۷۹ و صفحات ۸۱–۸۲) پاسخ: گزینهٔ ۱

در آیهٔ سورهٔ نور، وعدهٔ جانشینی و حکومت در زمین به کسانی مربوط است که هم ایمان دارند و هم کار شایسته انجام می‌دهند؛ بنابراین نمی‌توان رفتار آنان را بی‌تأثیر دانست. در آیهٔ سورهٔ صف نیز چیرگی دین حق با وجود ناخشنودی مشرکان مطرح شده است؛ پس رضایت آنان شرط تحقق وعده نیست. همچنین توضیح آغاز این بخش، این امید را به قرآن منحصر نمی‌کند و از بیان آن در کتاب‌های آسمانی دیگر خبر می‌دهد. تنها برداشت چهارم با همهٔ این نکات سازگار است. (صفحهٔ ۸۷) پاسخ: گزینهٔ ۴

در آیهٔ دوم سورهٔ ملک، تعبیر «اَحسَنُ عَمَلًا» نشان می‌دهد که در آزمون زندگی، بهتر بودن عمل مطرح است؛ بنابراین نمی‌توان این معیار را صرفاً به تعداد کارها تبدیل کرد. (صفحهٔ ۹۳) همچنین در آیات آغازین سورهٔ تغابن، آگاهی خداوند نسبت به آنچه انسان پنهان یا آشکار می‌کند و نیز آنچه در دل‌هاست بیان شده است؛ پس علم الهی به رفتارهای آشکار محدود نیست. (صفحهٔ ۸۹) کنار هم قرار دادن این دو نکته، برداشت گزینهٔ دوم را تأیید می‌کند. پاسخ: گزینهٔ ۲

«یَحتَسِبُ» به معنای گمان کردن است و با آمدن «لا»، معنای عبارت «مِن حَیثُ لا یَحتَسِبُ» به جایی اشاره می‌کند که شخص گمان نبرد. همچنین «حَسبُ» در «فَهُوَ حَسبُهُ» معنای کافی بودن دارد و مرجع «هُوَ» خداوند است. واژهٔ «قَدر» نیز در این درس «اندازه» معنا شده است؛ بنابراین بخش پایانی می‌گوید خداوند برای هر چیز اندازه‌ای قرار داده است. تنها گزینهٔ نخست هر سه بخش را درست معنا کرده است. (صفحه‌های ۹۰ و ۹۱) پاسخ: گزینهٔ ۱

دستور «رَتِّل» به چگونگی خواندن قرآن مربوط است و بر خواندنِ آرام و همراه با دقت تأکید دارد. در پیام قرآنیِ داستان دبیر زبان، دو رفتار برای شنونده مطرح می‌شود: گوش‌دادن به تلاوت و ساکت‌بودن. دبیر نیز با توقف تدریس و توجه به قرائت، نمونه‌ای عملی برای دانش‌آموزان فراهم می‌کرد. بنابراین باید وظیفهٔ تلاوت‌کننده را از رفتار شنونده تفکیک کرد؛ سکوتِ بدون توجه نیز تمام پیام آیه را محقق نمی‌کند. (صفحه‌های ۹۸ و ۱۰۶) پاسخ: گزینهٔ ۴

در توضیح بخش درک معنا آمده است که کسره می‌تواند جانشین ضمیر «ی» شود؛ بنابراین «یٰقَومِ» را باید به صورت «یا قومی» و «اَطیعونِ» را به صورت «اَطیعونی» در نظر گرفت. در عبارت نخست، قوم به گوینده نسبت داده می‌شود و در عبارت دوم، گوینده خواستار اطاعت از خود است. پس معادل‌های درست، «ای قوم من» و «از من فرمان ببرید» هستند. (صفحه‌های ۹۹ و ۱۰۰) پاسخ: گزینهٔ ۲

برای بررسی عبارت «کَلّا سَیَعلَمونَ ثُمَّ کَلّا سَیَعلَمونَ» باید سه نکته را کنار هم قرار داد: «کَلّا» رد کردن پندار پیشین را می‌رساند، «ثُمَّ» به معنای سپس یا باز هم است و آمدن «سَـ» پیش از فعل مضارع، آن را به آینده می‌برد (صفحهٔ ۱۰۹). پس دانستن در هر دو بخش، مثبت و مربوط به آینده است؛ نه زمان حال و نه ندانستن. همچنین میان دو بخش رابطهٔ علّی بیان نشده است. این نکات با ترجمهٔ گزینهٔ اول سازگارند (صفحهٔ ۱۱۰). پاسخ: گزینهٔ ۱

در بخش واژه‌آموزی، «یَنظُرونَ» علاوه بر دیدن، با دقت کردن توضیح داده شده است (صفحهٔ ۱۱۲). همچنین فعالیت تدبر از دانش‌آموز می‌خواهد نوع نگاه موردنظر آیات و اهمیت آفریده‌ها را بررسی کند (صفحهٔ ۱۰۷). بنابراین، صرف دیدن اندازه، لذت بردن از منظره یا حفظ نام آفریده‌ها برای تحقق این پیام کافی نیست؛ مشاهده باید زمینهٔ اندیشیدن دربارهٔ آفرینش را فراهم کند. پاسخ: گزینهٔ ۳