نمونه سوال درس ۵ قرآن نهم با جواب

در معرفی نیکوکاران، هم به ارتباط آنان با خدا، مانند آمرزش‌خواهی در سحرگاهان، و هم به مسئولیت مالی آنان در برابر دیگران اشاره شده است. تعبیر «لِلسّائِلِ وَالمَحرومِ» نشان می‌دهد که سهم مالی تنها به درخواست‌کننده محدود نیست و فرد محروم را نیز دربرمی‌گیرد. همچنین نیکوکاری آنان پیش از برخورداری از پاداش بهشتی بوده است، نه پس از آن. بنابراین، در نظر گرفتن سهمی از دارایی برای هر دو گروه، برداشت درست است. (صفحهٔ ۵۲ و صفحه‌های ۵۴ و ۵۵) پاسخ: گزینهٔ ۲

در «مُدَّکِرٍ»، تنوین کسره هنگام وقف حذف می‌شود و صورت درست «مُدَّکِرْ» است؛ بنابراین تبدیل پیشنهادیِ دارای الف نادرست است. در «النُّذُرُ»، حرکت کوتاه پایانی خوانده نمی‌شود و «النُّذُرْ» درست است. در «واحِدَةٌ»، تاء گرد هنگام وقف به هاء ساکن تبدیل می‌شود؛ پس «واحِدَهْ» درست است. در «مُقتَدِرٍ» نیز تنوین کسره حذف می‌شود و «مُقتَدِرْ» درست است. در نتیجه، سه تبدیل درست داریم. قواعد وقف در صفحهٔ ۵۶ آمده‌اند و کلمات از آیات صفحهٔ ۵۷ انتخاب شده‌اند. پاسخ: گزینهٔ ۴

در آیات این بخش، آسان‌شدن قرآن با هدف پندگیری مطرح شده است؛ اما سرگذشت خاندان فرعون نشان می‌دهد که رسیدن هشدار، به‌تنهایی به معنای پذیرش آن نیست، زیرا آنان آیات را تکذیب کردند. از سوی دیگر، پیام قرآنی همین بخش تأکید می‌کند که در موضوعات مهم اعتقادی، تکیه بر ظن و گمان کافی نیست و باید به یقین رسید. بنابراین، هم پندپذیری و پذیرش آگاهانه اهمیت دارد و هم فراتررفتن از گمان در شناخت حقیقت. (صفحه‌های ۵۸ و ۵۹) پاسخ: گزینهٔ ۱

در بخش واژه‌آموزی، «اَسحار» جمع سَحَر و «یَستَغفِرونَ» به معنای آمرزش‌خواستن معرفی شده است. همچنین توضیح کتاب نشان می‌دهد که «بِ» در این عبارت به معنای «در» است. بنابراین، عبارت از درخواست آمرزش در سحرگاهان سخن می‌گوید؛ نه از بخشیدن دیگران یا قطعی‌بودن آمرزیده‌شدن آنان (صفحهٔ ۵۴ و ۵۵). پاسخ: گزینهٔ ۲

برای وقف بر «حَسَنَةً»، باید قاعدهٔ تاء گرد را به کار برد: «ة» با هر حرکتی، هنگام وقف به هاء ساکن تبدیل می‌شود؛ پس پایان این واژه «نَه» خوانده می‌شود. در «فِداءً»، تنوین فتح با الف جایگزین می‌شود، هرچند این الف پس از تنوین در نوشتار نیامده باشد. بنابراین، یکسان‌بودن نوع تنوین به معنای یکسان‌بودن شیوهٔ وقف نیست (صفحهٔ ۵۶). پاسخ: گزینهٔ ۴

در گزارش سرگذشت خاندان فرعون، ابتدا از رسیدن هشدارها سخن گفته می‌شود. سپس «کَذَّبوا» واکنش آنان را بیان می‌کند و «کُلِّها» نشان می‌دهد که تکذیب، همهٔ نشانه‌های مورد اشاره را دربرمی‌گرفته است. در ادامه، «فَاَخَذنٰهُم» مجازات آنان را مطرح می‌کند. پس نه می‌توان رسیدن هشدار را انکار کرد، نه تکذیب را جزئی دانست و نه مجازات را پیش از هشدار قرار داد (صفحهٔ ۵۸ و ۵۹). پاسخ: گزینهٔ ۱

در پایان متن سورهٔ ذاریات، نخست از نشانه‌هایی در زمین برای اهل یقین سخن گفته می‌شود و سپس توجه مخاطب به نشانه‌های موجود در وجود خودش جلب می‌شود. بنابراین، توجه به نشانه‌های الهی به محیط بیرون محدود نیست و وجود انسان را نیز در بر می‌گیرد. حذف هر یک از این دو عرصه، با محتوای آیات سازگار نیست. (صفحهٔ ۵۳) پاسخ: گزینهٔ ۲

در عبارت «آخِذینَ ما آتٰهُم رَبُّهُم»، سخن از متقینی است که آنچه را پروردگارشان به آنان می‌بخشد دریافت می‌کنند. (صفحه‌های ۵۴ و ۵۵) در مقابل، «فَاَخَذنٰهُم» در ادامهٔ تکذیب آیات توسط خاندان فرعون آمده و به مجازات آنان اشاره دارد؛ در جدول واژگان نیز برای «اَخَذنا»، معنای مجازات‌کردن و گرفتن بیان شده است. (صفحه‌های ۵۸ و ۵۹) بنابراین، شباهت واژه‌ها نباید سبب یکسان‌گرفتن کاربرد معنایی آن‌ها شود. پاسخ: گزینهٔ ۱

در «آتٰهُم»، حرف پایانی میم ساکن است و چیزی از پایان کلمه هنگام وقف حذف یا تبدیل نمی‌شود. در «کَذَّبوا» نیز پایان واژه در وقف همانند وصل خوانده می‌شود؛ الفِ پس از واو، در هیچ‌یک از این دو حالت خوانده نمی‌شود. در جفت‌های دیگر، دست‌کم یک تغییر رخ می‌دهد: فتحهٔ پایانی «یَستَغفِرونَ» و ضمهٔ پایانی «النُّذُرُ» خوانده نمی‌شود و تنوین فتح «قَلیلاً» به الف تبدیل می‌شود. قواعد وقف در صفحهٔ ۵۶ و واژه‌ها در صفحه‌های ۵۳ و ۵۷ آمده‌اند. پاسخ: گزینهٔ ۴

در آیهٔ چهل‌ونهم سورهٔ قمر، همراه‌شدن «کُلَّ شَیءٍ» با «بِقَدَرٍ» نشان می‌دهد که اندازه‌مندی به همهٔ آفرینش مربوط است. در آیات پنجاه‌ودوم و پنجاه‌وسوم نیز از ثبت کارها سخن گفته شده و تصریح به «صَغیر» و «کَبیر»، محدودکردن ثبت به کارهای بزرگ را نادرست می‌سازد. پس هر دو بخش گزینهٔ چهارم با آیات سازگار است. (صفحهٔ ۵۷) پاسخ: گزینهٔ ۴

در واژه‌نامهٔ این بخش، «آل» به معنای خاندان و «ذِکر» به معنای پند و یاد آمده است؛ بنابراین هر دو معنای گزینهٔ دوم درست‌اند. «نُذُر» معنای هشدارها یا هشداردهندگان دارد و «مُدَّکِر» به معنای پندگیرنده است. همچنین «یَسَّرنا» به آسان‌کردن اشاره می‌کند. (صفحه‌های ۵۸ و ۵۹) پاسخ: گزینهٔ ۲

در «کُلِّها»، الفِ پس از هاء بخشی از صورت خواندنی واژه است. قاعدهٔ حذف واو و یاء کوچکِ همراه هاء، شامل این الف نمی‌شود. همچنین کسرهٔ لام درون واژه قرار دارد و با وقف حذف نمی‌شود. قاعدهٔ تبدیل به هاء ساکن نیز مخصوص تاء گرد است و در این واژه کاربردی ندارد. بنابراین الف پایانی همچنان خوانده می‌شود. (صفحه‌های ۵۶ و ۵۷) پاسخ: گزینهٔ ۱