سوال ۳۸ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۵ با پاسخ تشریحی

ماهیچهٔ ذوزنقه‌ای از ماهیچه‌های اسکلتی است؛ پس انقباض آن با لغزش رشته‌های اکتین و میوزین و کوتاه‌شدن سارکومرها انجام می‌شود. توجه کنید که سؤال، عبارت «نادرست» را می‌خواهد.

۱. بررسی گزینهٔ ۱: هنگام انقباض، سرهای میوزین به اکتین متصل می‌شوند و با تغییر وضعیت خود، رشته‌های اکتین را می‌کشند؛ در نتیجه، خط‌های Z به هم نزدیک می‌شوند. در این فرایند، طول رشته‌ها تغییر نمی‌کند، بلکه هم‌پوشانی آن‌ها بیشتر می‌شود. لازم نیست سرهای میوزین به همهٔ قسمت‌های روشن سارکومر، از جمله نواحی روشن مجاور خط‌های Z، برسند. بنابراین شرط بیان‌شده در این گزینه نادرست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۸–۴۹).

۲. بررسی گزینهٔ ۲: انقباض مستلزم تکرار اتصال، حرکت و جدایی سرهای میوزین است. این چرخه در همهٔ سرها هم‌زمان انجام نمی‌شود؛ پس هنگام کوتاه‌شدن سارکومر، برخی سرها متصل و برخی آزادند. این عبارت درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۸–۴۹).

۳. بررسی گزینهٔ ۳: تحریک غشای تار ماهیچه‌ای با ورود یون‌های سدیم به مادهٔ زمینهٔ سیتوپلاسم همراه است. همچنین برای آغاز فرایند انقباض، یون‌های کلسیم از شبکهٔ آندوپلاسمی به مادهٔ زمینهٔ سیتوپلاسم آزاد می‌شوند و امکان اتصال سرهای میوزین به اکتین را فراهم می‌کنند. بنابراین همهٔ یون‌های موردنظر الزاماً از خارج یاخته نمی‌آیند و عبارت درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۸–۴۹).

۴. بررسی گزینهٔ ۴: در تار ماهیچه‌ای، کراتین‌فسفات می‌تواند گروه فسفات خود را به $ADP$ بدهد و به بازسازی $ATP$ کمک کند؛ در این واکنش، کراتین آزاد می‌شود. پس آزادشدن کراتین هنگام انقباض ممکن است و این عبارت نیز درست است.

پاسخ: گزینهٔ ۱