سوال ۷۴ · فیزیک
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۷۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۱ · فصل ۳: کار، انرژی و توان
این سوال در دفترچه شکل دارد؛ اینجا شکل بهصورت متنی توصیف شده است.
توپی مطابق شکل از سطح زمین با تندی به طرف صخرهای پرتاب میشود. اگر توپ با تندی به بالای صخره برخورد کند، ارتفاع چند متر است؟ (مقاومت هوا ناچیز فرض شود و )
شکل: توپ از سطح زمین با سرعت (پیکان رو به بالا و راست) پرتاب میشود و مسیر سهمیوار طی میکند و با سرعت (پیکان رو به پایین و راست) بر بالای صخرهای برخورد میکند. ارتفاع بالای صخره از زمین با نشان داده شده است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. انتخاب قانون مناسب: با ناچیز بودن مقاومت هوا، در طول پرواز فقط نیروی وزن روی توپ کار انجام میدهد؛ پس انرژی مکانیکی پایسته است (فیزیک ۱، صفحهٔ ۶۹). دو وضعیت مورد بررسی، لحظهٔ پرتاب و لحظهٔ درست پیش از برخورد به بالای صخرهاند.
۲. نوشتن انرژیها: سطح زمین را مبدأ انرژی پتانسیل گرانشی میگیریم؛ بنابراین و داریم:
این همان روش مقایسهٔ انرژی در دو نقطهٔ مسیر پرتاب است که در مثال پرتاب توپ کتاب استفاده شده است (فیزیک ۱، صفحهٔ ۶۹). جهت حرکت توپ و شکل مسیر در این محاسبه نقشی ندارند؛ انرژی جنبشی به تندی وابسته است.
۳. محاسبهٔ ارتفاع: با حذف جرم و مرتبکردن رابطه میرسیم به:
اکنون دادهها را جایگذاری میکنیم:
پس ارتفاع صخره است؛ در گزینهها این عدد با نگارش اعشاری آمده است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با استفادهٔ نادرست از رابطهٔ به برسید. این رابطه هم ضریب انرژی جنبشی را نادیده میگیرد و هم انرژی جنبشی توپ هنگام رسیدن به صخره را حذف میکند.
- گزینهٔ ۲: اگر ضریب را در انرژی جنبشی فراموش کنید، رابطهٔ نادرست مقدار را میدهد؛ مخرج رابطهٔ درست باید باشد.
- گزینهٔ ۳: مقدار از رابطهٔ به دست میآید؛ یعنی فرض شده تمام انرژی جنبشی اولیه به انرژی پتانسیل تبدیل میشود. درحالیکه توپ هنگام برخورد هنوز تندی دارد و انرژی جنبشی آن صفر نیست.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- اصل پایستگی انرژی مکانیکی در بخش پایستگی انرژی مکانیکیِ فیزیک ۱ را به یاد بیاورید: وقتی مقاومت هوا ناچیز است، مجموع انرژی جنبشی و پتانسیل گرانشی ثابت میماند.
- سطح زمین را مبدأ انرژی پتانسیل بگیرید و انرژی مکانیکی لحظهٔ پرتاب را با لحظهٔ درست پیش از برخورد برابر قرار دهید. در انرژی جنبشی، تندی کامل توپ را به کار ببرید؛ نیازی به زاویهٔ پرتاب نیست.
- پس از حذف جرم، رابطهٔ به دست میآید. مربع تندی نهایی را از مربع تندی اولیه کم کنید و حاصل را بر تقسیم کنید.