سوال ۹۵ · شیمی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۹۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
شیمی · شیمی ۲ · فصل ۳: پوشاک، نیازی پایان ناپذیر
چند مورد از مطالب زیر دربارهٔ نشاسته درست است؟
- پلیمری زیستتخریبپذیر است.
- بهعنوان مادهٔ اولیه در تهیهٔ پلیلاکتیک اسید، کاربرد دارد.
- پلیمری دوستدار محیط زیست، از دستهٔ پلیاسترهاست.
- در محیطهای گرم و خشک، به آرامی به گلوکز تجزیه میشود.
- پلیمری طبیعی است که از اتصال شمار بسیار زیادی مولکول گلوکز به یکدیگر تشکیل میشود.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای تعیین تعداد موارد درست، هر عبارت را جداگانه بررسی می‌کنیم:
۱. «پلیمری زیستتخریبپذیر است»: درست است. نشاسته پلیمری طبیعی است و طبق کتاب، پلیمرهای طبیعی زیست‌تخریب‌پذیرند؛ یعنی جانداران ذره‌بینی می‌توانند آن‌ها را به مولکول‌های کوچک‌تر و ساده تبدیل کنند. (شیمی ۲، صفحات ۱۱۸ و ۱۱۹)
۲. «بهعنوان مادهٔ اولیه در تهیهٔ پلیلاکتیک اسید، کاربرد دارد»: درست است. در فرایند معرفی‌شده در کتاب، ابتدا نشاستهٔ فراورده‌های کشاورزی به لاکتیک اسید تبدیل میشود؛ سپس با پلیمری‌شدن لاکتیک اسید، پلیلاکتیک اسید تولید میشود. پس نشاسته مادهٔ اولیهٔ این فرایند است، نه مونومر مستقیم پلیلاکتیک اسید. (شیمی ۲، صفحهٔ ۱۲۱)
۳. «پلیمری دوستدار محیط زیست، از دستهٔ پلیاسترهاست»: نادرست است. نشاسته یک پلی‌ساکارید است، نه پلی‌استر. پلیلاکتیک اسید دارای پیوندهای استری است؛ نباید ویژگی ساختاری آن را به نشاسته نسبت داد. بنابراین، زیست‌تخریب‌پذیربودن نشاسته باعث درست‌شدن کل این عبارت نمی‌شود. (شیمی ۲، صفحات ۱۱۸ و ۱۲۰–۱۲۱)
۴. «در محیطهای گرم و خشک، به‌آرامی به گلوکز تجزیه میشود»: نادرست است. کتاب برای این تبدیل، محیط مرطوب همراه با کاتالیزگر یا محیط گرم و مرطوب را ذکر می‌کند؛ جایگزین‌کردن «مرطوب» با «خشک» عبارت را نادرست کرده است. (شیمی ۲، صفحهٔ ۱۱۸)
۵. «پلیمری طبیعی است که از اتصال شمار بسیار زیادی مولکول گلوکز به یکدیگر تشکیل میشود»: درست است. نشاسته پلی‌ساکاریدی طبیعی است که واحدهای سازندهٔ آن گلوکز هستند. (شیمی ۲، صفحهٔ ۱۱۸)
پس عبارت‌های اول، دوم و پنجم درست‌اند؛ در نتیجه سه مورد درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: انتخاب این گزینه یعنی هر پنج عبارت را درست بدانیم؛ این خطا ممکن است از یکی‌دانستن نشاسته با پلیلاکتیک اسید و نادیده‌گرفتن نقش رطوبت ناشی شود. نشاسته پلی‌استر نیست و محیط گرم و خشک نیز شرایط ذکرشده در کتاب برای تجزیهٔ آن به گلوکز نیست.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز فقط یکی از دو خطای «پلی‌استر دانستن نشاسته» یا «تجزیه در محیط گرم و خشک» را تشخیص دهد و چهار عبارت را درست بشمارد. هر دو عبارت نادرست‌اند، پس این شمارش یک مورد اضافه دارد.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز کاربرد نشاسته در تهیهٔ پلیلاکتیک اسید را نپذیرد، چون مونومر مستقیم این پلیمر، لاکتیک اسید است. اما عبارت از «مادهٔ اولیه» سخن می‌گوید؛ نشاسته ابتدا به لاکتیک اسید تبدیل میشود و بنابراین این کاربرد را دارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «پلیمرها، ماندگار یا تخریب‌پذیر» را مرور کن؛ طبیعی‌بودن نشاسته، مونومر سازندهٔ آن و شرایط تجزیه‌اش را به یاد بیاور.
- نشاسته را با پلیلاکتیک اسید یکی ندان؛ همچنین در بررسی شرایط تجزیه، به تفاوت «خشک» و «مرطوب» توجه کن.
- برای عبارت مربوط به مادهٔ اولیه، مسیر نشاسته به لاکتیک اسید و سپس پلیمری‌شدن لاکتیک اسید را دنبال کن؛ اکنون عبارت‌ها را جداگانه ارزیابی و موارد درست را بشمار.