سوال ۲۳۲ · شیمی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۲۳۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
شیمی · شیمی ۲ · فصل ۳: پوشاک، نیازی پایان ناپذیر
چند مورد از مطالب زیر نادرست است؟
- پیوند کووالانسی، سنگبنای تشکیل پلیمرهای سنتزی است.
- در هر مولکول انسولین، واحدهای تکرارشونده دارای اتمهای و ، اند.
- پلیمرها، درشت مولکولهاییاند که از واحدهای تکرارشونده تشکیل شدهاند.
- درشت مولکولهای مختلف، خواص فیزیکی یکسان و خواص شیمیایی متفاوتی دارند.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، هر عبارت را جداگانه بررسی می‌کنیم:
۱. «پیوند کووالانسی، سنگبنای تشکیل پلیمرهای سنتزی است»: درست است. در بسپارش، مولکولهای کوچک با ایجاد پیوندهای کووالانسی به یکدیگر متصل می‌شوند و زنجیرهای بلند می‌سازند. برای نمونه، در پلی‌اتن، اتصال اتمهای کربن در زنجیر از نوع پیوند اشتراکی یا کووالانسی است؛ نیروهای بین‌مولکولی را نباید با این پیوندها اشتباه گرفت. (شیمی ۲، صفحهٔ ۱۰۴)
۲. «در هر مولکول انسولین، واحدهای تکرارشونده دارای اتمهای کربن و هیدروژن‌اند»: نادرست است. در چارچوب ساختار و دسته‌بندی ارائه‌شده در این بخش کتاب، برای انسولین واحد تکرارشوندهٔ بسپاری مانند واحدهای نشاسته، سلولز یا پلی‌اتن در نظر گرفته نشده است. نکتهٔ عبارت، وجود «واحدهای تکرارشونده» است؛ صرف وجود اتمهای و در یک مولکول، وجود چنین واحدهایی را ثابت نمی‌کند. (شیمی ۲، صفحه‌های ۱۰۳–۱۰۴)
۳. «پلیمرها، درشت‌مولکول‌هایی‌اند که از واحدهای تکرارشونده تشکیل شدهاند»: درست است. این همان ویژگی اصلی بسپارهاست؛ مثلاً سلولز و نشاسته از اتصال شمار زیادی واحد مشتق از گلوکز ساخته می‌شوند. (شیمی ۲، صفحه‌های ۱۰۲–۱۰۴)
۴. «درشت‌مولکول‌های مختلف، خواص فیزیکی یکسان و خواص شیمیایی متفاوتی دارند»: نادرست است. درشت‌مولکول بودن، یکسان بودن خواص فیزیکی را تضمین نمی‌کند؛ ساختار مولکولی و نیروهای بین‌مولکولی بر خواص ماده اثر دارند. کتاب نیز با مقایسهٔ نشاسته و سلولز نشان می‌دهد که حتی با وجود سازندهٔ اولیهٔ مشترک، تفاوت ساختار می‌تواند به تفاوت خواص بینجامد. بنابراین نمی‌توان برای همهٔ درشت‌مولکول‌ها چنین حکم کلی‌ای صادر کرد. (شیمی ۲، صفحه‌های ۱۰۳–۱۰۴)
پس عبارت‌های دوم و چهارم نادرست‌اند؛ یعنی دو مورد.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با خلط پیوندهای درون زنجیر و نیروهای بین‌مولکولی، حتی عبارت اول را هم نادرست بدانید. اما پیوند کووالانسی واحدهای سازندهٔ پلیمر را به هم متصل می‌کند و عبارت سوم نیز تعریف درست پلیمر است؛ پس همهٔ عبارت‌ها نادرست نیستند.
- گزینهٔ ۲: این انتخاب می‌تواند حاصل نادرست دانستن عبارت سوم، به‌دلیل یکسان نبودن همهٔ واحدهای سازندهٔ برخی پلیمرها باشد. در تعریف کتاب، پلیمر درشت‌مولکولی با واحدهای تکرارشونده است و لازم نیست این تعریف را به یکسان بودن تمام بخش‌های مولکول تعبیر کنیم.
- گزینهٔ ۴: احتمالاً فقط عبارت چهارم را نادرست دانسته‌اید و از وجود کربن و هیدروژن در انسولین، وجود واحدهای تکرارشونده را نتیجه گرفته‌اید. داشتن این اتم‌ها به‌تنهایی نشانهٔ وجود واحد تکرارشوندهٔ بسپاری نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف پلیمر و تفاوت آن با صرفاً بزرگ بودن یا کربن‌دار بودن یک مولکول را در بخش «الیاف و درشت‌مولکول‌ها» مرور کنید.
- برای عبارت مربوط به انسولین، میان «وجود اتمهای کربن و هیدروژن» و «وجود واحدهای تکرارشوندهٔ بسپاری» تفاوت بگذارید؛ اولی به‌تنهایی دومی را ثابت نمی‌کند.
- اتصال کووالانسی واحدها و تعریف پلیمر را درست در نظر بگیرید؛ سپس ادعای مربوط به ساختار انسولین و ادعای یکسان بودن خواص فیزیکی را جداگانه ارزیابی و عبارت‌های نادرست را بشمارید.