سوال ۹۵ · شیمی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۹۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
شیمی · شیمی ۳ · فصل ۱: مولکول‌ها در خدمت تندرستی
پاک‌کنندهٔ سنّتی که از جوشاندن مخلوط پیه گوسفند و سود سوزآور در دیگ‌های بزرگ تهیه می‌شود، دارای کدام ویژگی است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی پاک‌کننده: روش بیان‌شده در سؤال، یعنی جوشاندن پیه گوسفند و سود سوزآور در دیگ‌های بزرگ، مربوط به تهیهٔ «صابون سنتی مراغه» است. این صابون طبق کتاب افزودنی شیمیایی ندارد (شیمی ۳، صفحه‌های ۱۱–۱۲).
۲. بررسی سازوکار پاک‌کنندگی: صابون دارای بخش آب‌دوست و بخش آب‌گریز است؛ بخش آب‌گریز با چربی برهم‌کنش می‌کند و بخش آب‌دوست با آب برهم‌کنش دارد. به این ترتیب، جداشدن و پراکنده‌شدن آلودگی چرب در آب آسان می‌شود. این شیوهٔ پاک‌کنندگی بر پایهٔ برهم‌کنش میان ذره‌هاست، نه واکنش شیمیایی با آلاینده (شیمی ۳، صفحه‌های ۱۰–۱۲).
۳. مقایسه با پاک‌کننده‌های خورنده: پاک‌کننده‌های خورنده، افزون بر برهم‌کنش‌های ذره‌ای، با آلاینده واکنش شیمیایی می‌دهند و آن را به موادی تبدیل می‌کنند که قابل شست‌وشو باشند. بنابراین صابون مورد سؤال، برخلاف این پاک‌کننده‌ها، برای زدودن آلودگی بر برهم‌کنش با آن تکیه دارد (شیمی ۳، صفحهٔ ۱۲). دقت کنید که سود سوزآور از مواد اولیهٔ تهیهٔ این صابون است؛ نباید ویژگی‌های مادهٔ اولیه را مستقیماً به محصول نسبت داد.
۴. رد ویژگی‌های دیگر: گوگرد و مواد شیمیایی کلردار، به برخی صابون‌های دارای خواص ویژه افزوده می‌شوند، درحالی‌که صابون سنتیِ توصیف‌شده افزودنی ندارد. همچنین کتاب، تهیه از مواد پتروشیمی را در معرفی پاک‌کننده‌های غیرصابونی مطرح کرده است، نه این صابون سنتی (شیمی ۳، صفحه‌های ۱۰–۱۲).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است افزودن مواد گندزدا به برخی صابون‌ها را به صابون سنتی تعمیم دهید؛ اما صابون توصیف‌شده افزودنی شیمیایی ندارد. همچنین افزودنیِ ذکرشده در کتاب، «ترکیب شیمیایی کلردار» است، نه مولکول کلر.
- گزینهٔ ۳: این گزینه با یادآوری کاربرد صابون گوگرددار در رفع جوش صورت، وسوسه‌کننده است؛ اما صابون گوگرددار از صابون‌های دارای افزودنی است و نباید آن را با صابون سنتیِ بدون افزودنی یکسان دانست.
- گزینهٔ ۴: شباهت عملکرد صابون و پاک‌کننده‌های غیرصابونی ممکن است باعث اشتباه شود؛ اما تولید صنعتی از مواد اولیهٔ پتروشیمی در متن کتاب، ویژگی پاک‌کننده‌های غیرصابونی است، نه صابون سنتیِ مورد سؤال.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «پیوند با صنعت» را به یاد بیاورید: جوشاندن پیه گوسفند با سود سوزآور، روش تهیهٔ کدام پاک‌کنندهٔ سنتی است و آیا این محصول افزودنی دارد؟
- میان روش تهیهٔ یک پاک‌کننده و سازوکار پاک‌کنندگی آن تفاوت بگذارید؛ مصرف سود سوزآور در تولید یک محصول، به معنای خورنده‌بودن آن محصول نیست.
- پس از شناسایی این محصول به‌عنوان صابون، بررسی کنید زدودن چربی با کمک بخش‌های آب‌دوست و آب‌گریز آن انجام می‌شود یا به واکنش شیمیایی با آلاینده نیاز دارد.