سوال ۹۷ شیمی کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول با پاسخ تشریحی

عبارت‌ها را جداگانه بررسی می‌کنیم:

۱. عبارت نخست نادرست است. در مبحث بهبود پاک‌کنندگی صابون، افزودنیِ مورد نظر سدیم کربنات با فرمول $\mathrm{Na_2CO_3}$ است؛ نباید آن را با جوش‌شیرین، یعنی سدیم هیدروژن‌کربنات با فرمول $\mathrm{NaHCO_3}$، اشتباه گرفت. یون کربنات می‌تواند با رسوب دادن یون‌های عامل سختی، مقدار آن‌ها را در آب کاهش دهد؛ برای نمونه:
$\mathrm{Ca^{2+}(aq)+CO_3^{2-}(aq)\rightarrow CaCO_3(s)}$
در نتیجه، صابون کمتری بر اثر تشکیل رسوب از دسترس خارج می‌شود. مبنای این اثر آن است که یون‌های کلسیم و منیزیمِ آب سخت با صابون رسوب می‌دهند و پاک‌کنندگی آن را کاهش می‌دهند (شیمی ۳، صفحهٔ ۹). بنابراین، در بیان کتابیِ این موضوع، جایگزین کردن نام سدیم کربنات با جوش‌شیرین درست نیست.

۲. عبارت دوم درست است. مولکول‌های قندی موجود در عسل گروه‌های هیدروکسیل فراوان دارند و با آب پیوند هیدروژنی برقرار می‌کنند؛ کتاب نیز انحلال عسل در آب را با همین جاذبه توضیح می‌دهد (شیمی ۳، صفحهٔ ۵). اتیلن‌گلیکول با ساختار $\mathrm{HO{-}CH_2{-}CH_2{-}OH}$ و اوره با ساختار $\mathrm{CO(NH_2)_2}$ نیز می‌توانند با مولکول‌های آب پیوند هیدروژنی تشکیل دهند. پس جاذبهٔ مؤثر مورد نظر در هر سه مورد مشابه است.

۳. عبارت سوم درست است. در کاوش کتاب، مقدار صابون، حجم آب و شیوهٔ هم‌زدن کنترل می‌شود و ارتفاع کف در آب‌های مختلف اندازه‌گیری می‌شود. کاهش کف در حضور یون‌های کلسیم و منیزیم با تشکیل رسوب صابون و کاهش پاک‌کنندگی همراه است؛ بنابراین، کف یکی از شواهد عینی بررسی عملکرد صابون است (شیمی ۳، صفحه‌های ۸–۹). البته این به معنای آن نیست که در هر شرایطی، هر شوینده‌ای که کف بیشتری بسازد الزاماً پاک‌کنندهٔ بهتری است.

۴. عبارت چهارم درست است. صابون و پاک‌کننده‌های غیرصابونیِ آنیونی، هر دو بخش ناقطبیِ چربی‌دوست و سر قطبیِ آب‌دوست دارند. تفاوت اصلی آن‌ها در گروه قطبیِ دارای بار منفی است: این گروه در صابون، کربوکسیلات $\mathrm{RCOO^-}$ است؛ در پاک‌کننده‌های غیرصابونیِ مورد بحث، گروه‌هایی مانند سولفونات وجود دارد. نقش دو بخش آب‌دوست و چربی‌دوست در پاک‌کنندگی نیز در کتاب توضیح داده شده است (شیمی ۳، صفحهٔ ۸).

پس عبارت‌های دوم، سوم و چهارم درست‌اند؛ یعنی سه مورد درست است.

پاسخ: گزینهٔ ۲