سوال ۸۹ · شیمی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۸۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
شیمی · شیمی ۲ · فصل ۲: در پی غذای سالم
کدام مورد درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای بررسی گزینه‌ها باید میان «واکنش‌پذیری رادیکال‌ها»، «ساختار مواد» و «سازوکار نگهدارندگی» تفاوت بگذاریم.
۱. رادیکال‌ها گونه‌هایی دارای الکترون جفت‌نشده‌اند؛ به همین دلیل، ناپایدار و بسیار واکنش‌پذیرند. در بدن نیز رادیکال تولید می‌شود و اگر بازدارنده‌ها آن‌ها را به دام نیندازند، واکنش‌های سریع آن‌ها می‌تواند به بافت‌ها آسیب برساند. بنابراین گزارهٔ گزینهٔ ۱ درست است (شیمی ۲، صفحهٔ ۹۰–۹۱).
۲. لیکوپن موجود در هندوانه و گوجه‌فرنگی فعالیت رادیکال‌ها را کاهش می‌دهد؛ اما در ساختار آن چندین پیوند دوگانهٔ کربن–کربن وجود دارد. پس لیکوپن هیدروکربنی سیرنشده است و واژهٔ «سیرشده» گزینهٔ ۲ را نادرست می‌کند (شیمی ۲، صفحهٔ ۹۰–۹۱).
۳. در گزینهٔ ۳، نقش بازدارندگی لیکوپن و وجود بیش از یک پیوند دوگانه در آن درست است؛ ولی کلسترول فقط یک پیوند دوگانهٔ کربن–کربن دارد. بنابراین این دو ماده از نظر داشتن بیش از یک پیوند دوگانه مشابه نیستند.
۴. بنزوئیک اسید نگهدارنده‌ای است که با مهار رشد میکروب‌ها به جلوگیری از فساد مواد غذایی کمک می‌کند. نسبت‌دادن سازوکار جذب رادیکال‌ها به آن نادرست است؛ در متن کتاب، به‌دام‌اندازی رادیکال‌ها برای توضیح نقش بازدارنده‌های خوراکی مانند لیکوپن مطرح شده است (شیمی ۲، صفحهٔ ۹۰–۹۱).
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: درست‌بودن نقش لیکوپن در کاهش فعالیت رادیکال‌ها ممکن است باعث انتخاب این گزینه شود؛ اما لیکوپن دارای پیوندهای دوگانهٔ کربن–کربن و هیدروکربنی سیرنشده است، نه سیرشده.
- گزینهٔ ۳: لیکوپن موجود در هندوانه واقعاً بازدارنده است و چندین پیوند دوگانه دارد؛ اما کلسترول فقط یک پیوند دوگانهٔ کربن–کربن دارد، پس عبارت «همانند کلسترول» نادرست است.
- گزینهٔ ۴: این گزینه با آمیختن دو مفهوم «نگهدارنده» و «به‌دام‌اندازی رادیکال‌ها» گمراه‌کننده است. بنزوئیک اسید با مهار رشد میکروب‌ها به نگهداری مواد غذایی کمک می‌کند، نه با سازوکار جذب رادیکال‌ها که در این بخش برای بازدارنده‌هایی مانند لیکوپن مطرح شده است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «خوراکی‌های طبیعی رنگین، بازدارنده‌هایی مفید و مؤثر» را مرور کن؛ به ویژگی رادیکال‌ها و نقش بازدارنده‌ها توجه داشته باش.
- هر گزینه را به دو بخش تقسیم کن: نام و ویژگی ماده، و نقش آن. درست‌بودن نقش یک ماده کافی نیست؛ سیرشدگی یا تعداد پیوندهای دوگانهٔ آن هم باید درست باشد.
- سیرشده‌بودن لیکوپن، داشتن چند پیوند دوگانه در کلسترول و به‌دام‌اندازی رادیکال‌ها به‌وسیلهٔ بنزوئیک اسید را جداگانه بررسی کن؛ سپس گزارهٔ مربوط به رفتار خود رادیکال‌ها را با تعریف کتاب بسنج.