سوال ۷۰ · فیزیک
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت دوم · سوال ۷۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۱ · فصل ۴: دما و گرما
قطعه یخی به جرم و دمای اولیه را آنقدر گرم میکنیم تا تبدیل به آب شود، چند کیلوژول گرما لازم است؟ ( و و )
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
نکتهٔ مهم: کلید اعلامشده با دادههای صورت سؤال سازگار نیست. محاسبهٔ مرحلهبهمرحله چنین است:
۱) گرمشدن یخ تا دمای ذوب
برای تغییر دمای ماده بدون تغییر حالت، رابطهٔ به کار میرود (فیزیک ۱، صفحهٔ ۹۸–۹۹). بنابراین گرمای لازم برای رساندن یخ از به برابر است با:
.
۲) ذوب کامل یخ
در مرحلهٔ ذوب، دما ثابت میماند و گرمای دریافتی از رابطهٔ محاسبه میشود. تفکیک تغییر دما از تغییر حالت، نکتهٔ اصلی مسائل این بخش است؛ تمرین مشابه کتاب نیز تبدیل یخ سرد به حالت نهایی را مطرح میکند (فیزیک ۱، صفحهٔ ۱۱۰، تمرین ۴ـ۶).
چون است، جرم را برحسب گرم مینویسیم:
.
پس:
.
۳) گرمشدن آب حاصل تا دمای نهایی
آب حاصل از ذوب باید از به برسد. مطابق روش مثال گرمکردن آب در کتاب، دوباره از رابطهٔ استفاده میکنیم (فیزیک ۱، صفحهٔ ۹۸–۹۹):
.
چون حالت نهایی «آب» است، نه بخار، گرمای نهان تبخیر به محاسبه اضافه نمیشود.
۴) جمع گرماها
.
بنابراین مقدار درست با دادههای موجود است و در گزینهها وجود ندارد؛ احتمالاً صورت سؤال، گزینهها یا کلید دچار خطای ثبت شدهاند.
پاسخ: گزینهٔ ۱ با دادههای سؤال سازگار نیست؛ هیچیک از گزینهها درست نیست.
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانشآموز با حذف یکی از مراحل یا اشتباه در جمع گرماها به این گزینه برسد؛ اما گرمای کل باید مجموع گرمای گرمشدن یخ، ذوب و گرمشدن آب باشد و این گزینه با آن مجموع سازگار نیست.
- گزینهٔ ۳: این گزینه میتواند حاصل نادیدهگرفتن گرمای نهان ذوب باشد: مجموع گرمای گرمشدن یخ و آب برابر است. هنگام ذوب، با وجود ثابتماندن دما، یخ گرما دریافت میکند و این گرما را نباید حذف کرد.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانشآموز با تمرکز بر گرمشدن آب و خطا در محاسبهٔ سهم یخ به این گزینه برسد؛ اما فقط مجموع گرمای ذوب و گرمشدن آب از مقدار این گزینه بیشتر است، پس این گزینه نمیتواند گرمای کل باشد.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مبحث تغییر حالت را مرور کنید: برای رسیدن از یخ زیر دمای ذوب به آب داغ، باید گرمشدن در هر حالت و خودِ تغییر حالت را جداگانه بررسی کنید.
- برای مرحلههای تغییر دما از و برای ذوب از استفاده کنید. چون گرمای نهان برحسب ژول بر گرم داده شده است، واحد جرم را در مرحلهٔ ذوب هماهنگ کنید.
- سه سهم گرما را جداگانه بنویسید: ، سپس و سرانجام ؛ این عبارتها برحسب ژولاند. پس از جمع و تبدیل به کیلوژول، سازگاری گزینهها و کلید را هم بررسی کنید.