سوال ۲۰۹ · فیزیک
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۲۰۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۱ · فصل ۴: دما و گرما
طول دو میلهٔ مسی و آهنی در دمای صفر درجهٔ سلسیوس، هر یک برابر ۰/۵ متر است. دمای میلهها را تا چند درجهٔ سلسیوس افزایش دهیم تا اختلاف طول آنها به ۰/۳ میلیمتر برسد؟ (ضریب انبساط طولی مس و آهن در SI بهترتیب و است.)
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ نوشتن رابطهٔ انبساط طولی:
طبق رابطهٔ انبساط طولی، افزایش طول میله از رابطهٔ به دست میآید (فیزیک ۱، صفحهٔ ۸۸–۸۹). در این مسئله باید از ضرایب دادهشده در صورت سؤال استفاده کنیم:
، و .
گام دوم ـ محاسبهٔ اختلاف طول دو میله:
طول اولیهٔ دو میله برابر است و هر دو به یک اندازه گرم میشوند. چون ضریب انبساط مس بزرگتر است، میلهٔ مسی بیشتر افزایش طول پیدا میکند. پس اختلاف طول نهایی برابر است با:
بنابراین:
اختلاف ضرایب برابر است با:
.
گام سوم ـ یکسانکردن یکاها و جایگذاری:
اختلاف طول خواستهشده را به متر تبدیل میکنیم:
پس:
اندازهٔ تغییر دما برحسب کلوین و درجهٔ سلسیوس یکسان است؛ بنابراین افزایش دما برابر است (فیزیک ۱، صفحهٔ ۸۸–۸۹). با توجه به دمای اولیهٔ ، دمای نهایی میلهها برابر میشود با:
.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانشآموز بهاشتباه ضریب انبساط سطحی، یعنی ، را به کار ببرد و دمای لازم را نصف مقدار درست به دست آورد. مسئله دربارهٔ طول میلههاست و باید از ضریب انبساط طولی استفاده کرد.
- گزینهٔ ۳: ممکن است با اشتباه در تفریق ضرایب، اختلاف آنها را بگیرد و به این گزینه برسد. اختلاف درست ضرایب دادهشده است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانشآموز اختلاف طول خواستهشده را دو برابر کند، با این تصور که سهم هر میله جداگانه باید لحاظ شود. اما تفاضل افزایش طول دو میله همان اختلاف طول نهایی است و نباید دوباره دو برابر شود.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- رابطهٔ انبساط طولی را از بخش انبساط گرمایی به یاد بیاورید؛ افزایش طول به طول اولیه، ضریب انبساط و تغییر دما بستگی دارد.
- چون دو میله در ابتدا همطولاند، اختلاف طول نهایی آنها برابر تفاضل افزایش طولهایشان است. بنابراین باید اختلاف ضرایب انبساط را به کار ببرید، نه مجموع آنها را.
- اختلاف طول خواستهشده را به متر تبدیل کنید و در رابطهٔ قرار دهید. چون دمای اولیه صفر درجهٔ سلسیوس است، مقدار عددی دمای نهایی با افزایش دما برابر میشود.