دانشجو؟ ۵۰۰ هزار تومان هدیه همین حالادانشجو؟ با کارت دانشجویی یا ایمیل دانشگاهی ۵۰۰٬۰۰۰ تومان هدیه بگیر، و اگر دانشگاهت تا ۱۶ آذر به ۵۰ دانشجوی فعال برسد ۲ میلیون تومان دیگرجدول دانشگاه‌هادانشجو؟ ۵۰۰ هزار تومان هدیه همین حالادانشجو؟ با کارت دانشجویی یا ایمیل دانشگاهی ۵۰۰٬۰۰۰ تومان هدیه همین حالا، و ۲ میلیون تومان دیگر اگر دانشگاهت تا ۱۶ آذر به ۵۰ دانشجوی فعال برسدجدول دانشگاه‌ها
1xAi
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · فیزیک

سوال ۲۰۹ فیزیک کنکور تجربی ۱۴۰۱ با پاسخ تشریحی

سوال ۲۰۹ دفترچهٔ اختصاصی کنکور تجربی ۱۴۰۱، با کلید رسمی سازمان سنجش. پاسخ تشریحی، دلیل نادرستی گزینه‌های دیگر و راهنمایی‌ها را هوش مصنوعی 1xAi بر پایهٔ همین کلید و متن کتاب درسی نوشته است.

سوال ۲۰۹ · فیزیک

کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۲۰۹ · کلید رسمی سازمان سنجش

فیزیک · فیزیک ۱ · فصل ۴: دما و گرما

طول دو میلهٔ مسی و آهنی در دمای صفر درجهٔ سلسیوس، هر یک برابر ۰/۵ متر است. دمای میله‌ها را تا چند درجهٔ سلسیوس افزایش دهیم تا اختلاف طول آنها به ۰/۳ میلی‌متر برسد؟ (ضریب انبساط طولی مس و آهن در SI به‌ترتیب 1/8×10−51/8\times10^{-5} و 1/2×10−51/2\times10^{-5} است.)

  1. گزینهٔ ۱: ۵۰
  2. گزینهٔ ۲: ۱۰۰
  3. گزینهٔ ۳: ۱۵۰
  4. گزینهٔ ۴: ۲۰۰
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی

پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)

پاسخ تشریحی

گام اول ـ نوشتن رابطهٔ انبساط طولی:
طبق رابطهٔ انبساط طولی، افزایش طول میله از رابطهٔ ΔL=αL0ΔT\Delta L=\alpha L_0\Delta T به دست می‌آید (فیزیک ۱، صفحهٔ ۸۸–۸۹). در این مسئله باید از ضرایب داده‌شده در صورت سؤال استفاده کنیم:
L0=0.5 mL_0=0.5\,\mathrm{m}، αمس=1.8×10−5 K−1\alpha_{\text{مس}}=1.8\times10^{-5}\,\mathrm{K^{-1}} و αآهن=1.2×10−5 K−1\alpha_{\text{آهن}}=1.2\times10^{-5}\,\mathrm{K^{-1}}.

گام دوم ـ محاسبهٔ اختلاف طول دو میله:
طول اولیهٔ دو میله برابر است و هر دو به یک اندازه گرم می‌شوند. چون ضریب انبساط مس بزرگ‌تر است، میلهٔ مسی بیشتر افزایش طول پیدا می‌کند. پس اختلاف طول نهایی برابر است با:
δL=Lمس−Lآهن=ΔLمس−ΔLآهن\delta L=L_{\text{مس}}-L_{\text{آهن}}=\Delta L_{\text{مس}}-\Delta L_{\text{آهن}}
بنابراین:
δL=L0(αمس−αآهن)ΔT\delta L=L_0(\alpha_{\text{مس}}-\alpha_{\text{آهن}})\Delta T
اختلاف ضرایب برابر است با:
αمس−αآهن=(1.8−1.2)×10−5=6×10−6 K−1\alpha_{\text{مس}}-\alpha_{\text{آهن}}=(1.8-1.2)\times10^{-5}=6\times10^{-6}\,\mathrm{K^{-1}}.

گام سوم ـ یکسان‌کردن یکاها و جای‌گذاری:
اختلاف طول خواسته‌شده را به متر تبدیل می‌کنیم:
δL=0.3 mm=3×10−4 m\delta L=0.3\,\mathrm{mm}=3\times10^{-4}\,\mathrm{m}
پس:
ΔT=δLL0(αمس−αآهن)=3×10−40.5×6×10−6=100 K\Delta T=\dfrac{\delta L}{L_0(\alpha_{\text{مس}}-\alpha_{\text{آهن}})}=\dfrac{3\times10^{-4}}{0.5\times6\times10^{-6}}=100\,\mathrm{K}
اندازهٔ تغییر دما برحسب کلوین و درجهٔ سلسیوس یکسان است؛ بنابراین افزایش دما برابر 100 ∘C100\,{}^\circ\mathrm{C} است (فیزیک ۱، صفحهٔ ۸۸–۸۹). با توجه به دمای اولیهٔ 0 ∘C0\,{}^\circ\mathrm{C}، دمای نهایی میله‌ها برابر می‌شود با:
Tf=Ti+ΔT=0+100=100 ∘CT_f=T_i+\Delta T=0+100=100\,{}^\circ\mathrm{C}.

پاسخ: گزینهٔ ۲

چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند

  • گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز به‌اشتباه ضریب انبساط سطحی، یعنی 2α2\alpha، را به کار ببرد و دمای لازم را نصف مقدار درست به دست آورد. مسئله دربارهٔ طول میله‌هاست و باید از ضریب انبساط طولی استفاده کرد.
  • گزینهٔ ۳: ممکن است با اشتباه در تفریق ضرایب، اختلاف آن‌ها را 4×10−6 K−14\times10^{-6}\,\mathrm{K^{-1}} بگیرد و به این گزینه برسد. اختلاف درست ضرایب داده‌شده 6×10−6 K−16\times10^{-6}\,\mathrm{K^{-1}} است.
  • گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز اختلاف طول خواسته‌شده را دو برابر کند، با این تصور که سهم هر میله جداگانه باید لحاظ شود. اما تفاضل افزایش طول دو میله همان اختلاف طول نهایی است و نباید دوباره دو برابر شود.

راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)

  1. رابطهٔ انبساط طولی را از بخش انبساط گرمایی به یاد بیاورید؛ افزایش طول به طول اولیه، ضریب انبساط و تغییر دما بستگی دارد.
  2. چون دو میله در ابتدا هم‌طول‌اند، اختلاف طول نهایی آن‌ها برابر تفاضل افزایش طول‌هایشان است. بنابراین باید اختلاف ضرایب انبساط را به کار ببرید، نه مجموع آن‌ها را.
  3. اختلاف طول خواسته‌شده را به متر تبدیل کنید و در رابطهٔ ΔT=δLL0(αمس−αآهن)\Delta T=\dfrac{\delta L}{L_0(\alpha_{\text{مس}}-\alpha_{\text{آهن}})} قرار دهید. چون دمای اولیه صفر درجهٔ سلسیوس است، مقدار عددی دمای نهایی با افزایش دما برابر می‌شود.

فیزیک ۱ · فصل ۴: دما و گرما

سوال‌های رسمی دیگر کنکور تجربی از همین فصل:

فصل «دما و گرما» را در پنل یادگیری تمرین کن

در پنل یادگیری 1xAi سوال‌هایی مثل همین را جواب می‌دهی و جوابت ثبت می‌شود؛ پیش از دیدن پاسخ، سه راهنمایی پله‌پله داری و معلم هوشمند بی‌آن‌که جواب را لو بدهد کمکت می‌کند. تمرین و آزمون رایگان است؛ معلم هوشمند هم سهمیهٔ روزانهٔ رایگان دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

فیزیک · تجربی ۱۴۰۱