سوال ۲۳۸ شیمی کنکور تجربی ۱۴۰۰ با پاسخ تشریحی

برای درست‌بودن هر ردیف، باید نام هر سه ترکیب آن درست باشد. نام‌ها در جدول از نظر ترتیب نمایش، معکوس فرمول‌ها آمده‌اند؛ بنابراین هر نام را با فرمول مربوط به خودش تطبیق می‌دهیم.

۱. قاعدهٔ نام‌گذاری را مشخص می‌کنیم.
در ترکیب‌های یونی، ابتدا نام کاتیون و سپس نام آنیون می‌آید. اگر کاتیون بتواند بارهای متفاوتی داشته باشد، بار آن با عدد رومی در نام مشخص می‌شود؛ مانند دو اکسید مس در جدول کتاب (شیمی ۱، صفحهٔ ۵۵–۵۶). در ترکیب‌های مولکولی، شمار اتم‌ها با پیشوندهایی مانند «دی» و «پنتا» بیان می‌شود (شیمی ۱، صفحهٔ ۵۶–۵۷). همچنین برای عنصر نخست، اگر فقط یک اتم داشته باشد، پیشوند «مونو» نوشته نمی‌شود (شیمی ۱، صفحهٔ ۵۷–۵۸).

۲. ردیف ۱ را بررسی می‌کنیم.
نام‌های $\mathrm{Na_3N}$ و $\mathrm{NO_2}$ به‌ترتیب «سدیم نیترید» و «نیتروژن دی‌اکسید» درست‌اند. اما در $\mathrm{CuO}$، یون اکسید بار $-2$ دارد؛ پس با توجه به خنثی‌بودن ترکیب، بار کاتیون مس از رابطهٔ $x+(-2)=0$ برابر با $+2$ است. بنابراین نام درست آن «مس‌($\mathrm{II}$) اکسید» است، نه «مس‌($\mathrm{I}$) اکسید». این نام در جدول کتاب نیز آمده است (شیمی ۱، صفحهٔ ۵۵–۵۶). پس ردیف ۱ نادرست است.

۳. ردیف ۲ را بررسی می‌کنیم.

• $\mathrm{CaSO_4}$: کلسیم سولفات؛ ترکیبی از یون‌های $\mathrm{Ca^{2+}}$ و $\mathrm{SO_4^{2-}}$.
• $\mathrm{CS_2}$: کربن دی‌سولفید؛ پیشوند «دی» شمار اتم‌های گوگرد را نشان می‌دهد و این نام در تمرین کتاب نیز آمده است (شیمی ۱، صفحهٔ ۵۶–۵۷).
• $\mathrm{Li_2CO_3}$: لیتیم کربنات؛ ترکیبی از یون‌های $\mathrm{Li^+}$ و $\mathrm{CO_3^{2-}}$.

هر سه نام درست‌اند؛ پس ردیف ۲ درست است.

۴. ردیف ۳ را بررسی می‌کنیم.
نام $\mathrm{MnO}$، «منگنز‌($\mathrm{II}$) اکسید» و نام $\mathrm{PCl_5}$، «فسفر پنتاکلرید» درست است. اما $\mathrm{CrF_2}$ ترکیبی یونی است و نباید آن را با پیشوند شمارشی «دی» نام‌گذاری کرد. با توجه به بار $-1$ هر یون فلوئورید، داریم: $x+2(-1)=0$؛ بنابراین بار کاتیون کروم $+2$ و نام درست ترکیب «کروم‌($\mathrm{II}$) فلوئورید» است. این نتیجه از قاعدهٔ نام‌گذاری کاتیون‌های چندبار به دست می‌آید (شیمی ۱، صفحهٔ ۵۵–۵۶). پس ردیف ۳ نادرست است.

۵. ردیف ۴ را بررسی می‌کنیم.

• $\mathrm{COCl_2}$: کربونیل کلرید؛ نام شناخته‌شدهٔ این ترکیب است.
• $\mathrm{BaI_2}$: باریم یدید؛ باریم کاتیون $\mathrm{Ba^{2+}}$ و یدید آنیون $\mathrm{I^-}$ دارد و در نام این ترکیب یونی پیشوند «دی» نمی‌آید.
• $\mathrm{SiO_2}$: سیلیسیم دی‌اکسید؛ نام آن با الگوی پیشوندهای شمارشی سازگار است (شیمی ۱، صفحهٔ ۵۶–۵۷).

بنابراین ردیف ۴ نیز درست است.

در نتیجه، فقط ردیف‌های ۲ و ۴ نام‌گذاری کاملاً درستی دارند.

پاسخ: گزینهٔ ۴