سوال ۴۹ · فیزیک
کنکور ریاضی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۴۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۳ (ریاضی) · فصل ۲: دینامیک و حرکت دایرهای
روی سطح افقی بدون اصطکاک، جسمی به جرم ۸۰۰ گرم با تندی به سمت غرب در حرکت است. نیروی ثابت بهطور پیوسته به سمت شرق بر جسم وارد میشود تا جسم متوقف شود و سپس به همان تندی به سمت شرق برسد. زمان اثر این نیرو چند ثانیه است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. تعیین نیروی خالص و شتاب
روی سطح افقی بدون اصطکاک، وزن و نیروی عمودی سطح در راستای قائم یکدیگر را خنثی میکنند؛ بنابراین نیروی خالص، همان نیروی افقی به سمت شرق است. مطابق قانون دوم نیوتون، شتاب در جهت نیروی خالص است و از رابطهٔ به دست میآید (فیزیک ۳ (ریاضی)، صفحهٔ ۳۲).
ابتدا جرم را به کیلوگرم تبدیل میکنیم:
پس با انتخاب شرق بهعنوان جهت مثبت داریم:
۲. تعیین تغییر سرعت با توجه به جهتها
سرعت اولیه به سمت غرب و سرعت نهایی به سمت شرق است؛ بنابراین:
با وجود برابر بودن تندیهای ابتدا و انتها، سرعتها برابر نیستند، زیرا جهتشان متفاوت است. پس:
۳. محاسبهٔ زمان کل اثر نیرو
چون نیرو و جرم ثابتاند، شتاب نیز در تمام مدت ثابت میماند. از رابطهٔ حرکت با شتاب ثابت استفاده میکنیم:
این زمان شامل هر دو مرحله است: جسم ابتدا در مدت متوقف میشود و سپس در مدت دیگر به تندی خواستهشده در جهت شرق میرسد. در لحظهٔ توقف فقط سرعت صفر است؛ نیرو و شتاب همچنان به سمت شرقاند.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است این گزینه از اشتباه در تبدیل جرم یا محاسبهٔ شتاب به دست آید. با شتاب ، در مدت حتی جسم متوقف هم نمیشود.
- گزینهٔ ۲: این گزینه زمان رسیدن جسم به سکون، یعنی ، است. نیرو پس از توقف نیز اثر میکند و زمان لازم برای رسیدن به تندی خواستهشده در جهت شرق هم باید حساب شود.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانشآموز پس از محاسبهٔ زمان تغییر سرعت از غرب به شرق، آن را دوباره دو برابر کند. رابطهٔ با سرعتهای علامتدار، هر دو مرحلهٔ کندشدن و تندشدن را دربر میگیرد و نیازی به دو برابر کردن نتیجه نیست.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- قانون دوم نیوتون را مرور کنید: شتاب در جهت نیروی خالص است، نه لزوماً در جهت حرکت جسم (فیزیک ۳ (ریاضی)، صفحهٔ ۳۲).
- شرق را جهت مثبت بگیرید؛ در این صورت سرعت اولیه منفی و سرعت نهایی مثبت است. جرم را به کیلوگرم تبدیل کنید و شتاب ثابت را از به دست آورید.
- در رابطهٔ ، تغییر سرعت را بهصورت قرار دهید. این رابطه زمان کل حرکت، پیش و پس از توقف، را به دست میدهد.