سوال ۲۱۳ شیمی کنکور تجربی ۱۴۰۱ با پاسخ تشریحی

برای بررسی نام‌ها، ابتدا باید ترکیب‌های یونی را از ترکیب مولکولی جدا کنیم. در نام‌گذاری ترکیب یونی، نخست نام کاتیون و سپس نام آنیون می‌آید؛ اگر فلز کاتیون‌هایی با بارهای متفاوت تشکیل دهد، بار کاتیون با عدد رومی مشخص می‌شود. مثال‌های آهن و مس در کتاب همین قاعده را نشان می‌دهند (شیمی ۱، صفحهٔ ۵۵–۵۶). پیشوندهای شمارشی مانند «دی» و «تری» برای نام‌گذاری ترکیب‌های مولکولیِ مورد بحث به کار می‌روند (شیمی ۱، صفحهٔ ۵۶–۵۷).

۱. $\mathrm{ZnF_2}$: نام داده‌شده نادرست است. این ماده ترکیبی یونی از یون‌های $\mathrm{Zn^{2+}}$ و $\mathrm{F^-}$ است و برای نشان دادن شمار یون‌های فلوئورید از پیشوند «دی» استفاده نمی‌کنیم. نام درست آن «روی فلوئورید» است.

۲. $\mathrm{CuCl}$: نام داده‌شده درست است. یون کلرید بار $-1$ دارد؛ پس برای خنثی بودن ترکیب، بار یون مس باید $+1$ باشد: $x+(-1)=0\Rightarrow x=+1$. چون مس کاتیون‌هایی با بارهای متفاوت تشکیل می‌دهد، نام «مس ($\mathrm{I}$) کلرید» درست است (شیمی ۱، صفحهٔ ۵۵–۵۶).

۳. $\mathrm{FeO}$: نام داده‌شده درست است. بار یون اکسید $-2$ است، بنابراین بار یون آهن $+2$ خواهد بود: $x+(-2)=0\Rightarrow x=+2$. نام «آهن ($\mathrm{II}$) اکسید» در جدول کتاب نیز آمده است (شیمی ۱، صفحهٔ ۵۵–۵۶).

۴. $\mathrm{N_2O_3}$: نام داده‌شده نادرست است. پیشوندهای «دی» و «تری» شمار اتم‌های نیتروژن و اکسیژن را به‌درستی نشان می‌دهند، اما بخش دوم نام باید «اکسید» باشد، نه «اکسیژن». پس نام درست «دی‌نیتروژن تری‌اکسید» است؛ همین نام در بخش «خود را بیازمایید» کتاب نیز آمده است (شیمی ۱، صفحهٔ ۵۶–۵۷).

۵. $\mathrm{ScP}$: نام داده‌شده در الگوی نام‌گذاری کتاب درسی نادرست است. اسکاندیم کاتیون با بار معین $+3$ تشکیل می‌دهد؛ بنابراین عدد رومی برای آن نوشته نمی‌شود. نام درست «اسکاندیم فسفید» است. توجه کنید که صرفِ فلز واسطه بودن، دلیل استفاده از عدد رومی نیست؛ ملاک، تشکیل کاتیون‌هایی با بارهای متفاوت است.

۶. $\mathrm{Al_2(CO_3)_3}$: نام داده‌شده درست است. این ترکیب از کاتیون آلومینیم $\mathrm{Al^{3+}}$ و آنیون کربنات $\mathrm{CO_3^{2-}}$ تشکیل شده است. بار کل نیز برابر صفر است: $2(+3)+3(-2)=0$. آلومینیم بار معین دارد؛ پس نام «آلومینیم کربنات» به عدد رومی یا پیشوند شمارشی نیاز ندارد. نام‌گذاری بدون عدد رومی برای آلومینیم در مثال «آلومینیم فلوئورید» کتاب نیز دیده می‌شود (شیمی ۱، صفحهٔ ۵۶).

در نتیجه، نام‌های مربوط به مس کلرید، آهن اکسید و آلومینیم کربنات درست‌اند؛ یعنی سه نام درست داریم.

پاسخ: گزینهٔ ۳