سوال ۷۱ · فیزیک
کنکور ریاضی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۷۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۱ (ریاضی) · فصل ۲: ویژگیهای فیزیکی مواد
بر اثر رسوبات، قطر قسمتی از یک رگ نسبت به سایر قسمتها ۴۰ درصد کاهش یافته است. اگر خون از این قسمت وارد قسمت گشاد همان رگ شود، تندی آن چگونه تغییر میکند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. رابطهٔ تندی و سطح مقطع را مشخص میکنیم.
در جریان یکنواختِ مایع تراکمناپذیر، حجم مایعی که در زمان معین از مقطعهای مختلف میگذرد یکسان است؛ بنابراین آهنگ شارش حجمی ثابت میماند و داریم (فیزیک ۱ (ریاضی)، صفحههای ۴۳–۴۴):
پس خون هنگام ورود از بخش تنگ به بخش گشاد، کندتر میشود.
۲. نسبت سطح مقطعها را حساب میکنیم.
قطر بخش رسوبگرفته نسبت به بخش گشاد کاهش یافته است؛ در نتیجه:
با توجه به مساحت مقطع دایرهای، ، داریم:
۳. درصد کاهش تندی را به دست میآوریم.
تندی اولیه مربوط به بخش تنگ و تندی نهایی مربوط به بخش گشاد است. از رابطهٔ پیوستگی:
یعنی تندی نهایی برابر تندی اولیه است؛ بنابراین درصد کاهش تندی برابر است با:
پس تندی خون کاهش مییابد.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانشآموز بهاشتباه مربعِ درصد کاهش قطر، یعنی ، را درصد افزایش تندی بداند. اما باید نسبت قطرهای باقیمانده را به توان دو رساند؛ همچنین ورود خون به قسمت گشادتر باعث کاهش تندی میشود، نه افزایش آن.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از اشتباه گرفتن نسبت تندی نهایی به اولیه با درصد کاهش تندی به دست میآید. مقدار سهم باقیماندهٔ تندی است، نه سهم کاهشیافتهٔ آن.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانشآموز درصد تغییر تندی را مستقیماً برابر درصد تغییر قطر بگیرد و جهت تغییر را نیز وارونه تشخیص دهد. تندی با مربع قطر نسبت وارون دارد و هنگام ورود خون از بخش تنگ به بخش گشاد کاهش مییابد.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «شارهٔ در حرکت» را به یاد بیاورید: در جریان یکنواختِ یک مایع، حجم عبوری از مقطعهای مختلف رگ در زمان یکسان برابر است (فیزیک ۱ (ریاضی)، صفحههای ۴۳–۴۴).
- از رابطهٔ پیوستگی استفاده کنید. توجه کنید که مساحت مقطع دایرهای با مربع قطر متناسب است، نه خود قطر.
- قطر بخش تنگ برابر قطر بخش گشاد است؛ پس نسبت تندی نهایی به اولیه برابر میشود. برای یافتن درصد کاهش، این نسبت را از یک کم کنید و حاصل را در ضرب کنید.