سوال ۷۳ · فیزیک
کنکور ریاضی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۷۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۱ (ریاضی) · فصل ۴: دما و گرما
هوایی با فشار درون استوانهٔ یک تلمبهٔ دوچرخه به طول محبوس است. راههای ورودی و خروجی هوای استوانهٔ تلمبه را میبندیم. اگر طول استوانه را در دمای ثابت به افزایش دهیم، فشار هوای محبوس به چند سانتیمتر جیوه میرسد؟ ( و )
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ تعیین رابطهٔ مناسب:
با بستهبودن راههای ورود و خروج، مقدار هوای محبوس ثابت میماند. دما نیز ثابت است؛ بنابراین از قانون بویل استفاده میکنیم: حاصلضرب فشار در حجم ثابت است. مسئلهٔ تلمبهٔ کتاب نیز همین وضعیت را بررسی میکند (فیزیک ۱ (ریاضی)، صفحهٔ ۱۲۶، تمرین ۲۸).
گام دوم ـ ارتباط حجم با طول:
اگر سطح مقطع ثابت استوانه را بنامیم، حجم هوا برابر است؛ پس:
طولها در یک نسبت قرار دارند و هر دو با یک یکا داده شدهاند؛ بنابراین نیازی به تبدیل آنها به متر نیست:
همانطور که انتظار داشتیم، با افزایش حجم در دمای ثابت، فشار کاهش یافته است.
گام سوم ـ تبدیل فشار به سانتیمتر جیوه:
فشار معادل ستون جیوه از رابطهٔ به دست میآید. ابتدا چگالی را به یکای SI تبدیل میکنیم:
پس ارتفاع ستون جیوهٔ معادل فشار نهایی برابر است با:
بنابراین فشار نهایی هوا برابر است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با تبدیل تقریبی و نادرست پاسکال به سانتیمتر جیوه به این مقدار برسید. با دادههای مسئله، فشار هر دقیقاً است و باید از همین ضریب استفاده کرد.
- گزینهٔ ۲: خطای محاسباتی در نسبت طولها یا تبدیل یکای فشار میتواند به این گزینه منجر شود. نسبت فشار نهایی به اولیه باید دقیقاً باشد و فشار بهدستآمده نیز باید بر تقسیم شود.
- گزینهٔ ۳: گردکردن زودهنگام چگالی جیوه یا حاصل تقسیمها ممکن است عددی نزدیک به این گزینه بدهد. دادههای سؤال برای محاسبهٔ دقیق کافیاند و چنین تقریبی لازم نیست.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- به قوانین گازها و مسئلهٔ تلمبه در صفحهٔ ۱۲۶ فیزیک ۱ (ریاضی) توجه کنید: وقتی راههای ورود و خروج بسته و دما ثابت است، فشار و حجم چه رابطهای دارند؟
- سطح مقطع استوانه ثابت است؛ پس حجم گاز با طول ستون هوا متناسب است. بنابراین قانون بویل را میتوان به صورت نوشت.
- ابتدا فشار نهایی را از برحسب پاسکال حساب کنید. سپس برای تبدیل به سانتیمتر جیوه، آن را بر فشار ستون جیوهای به ارتفاع ، یعنی ، تقسیم کنید.