سوال ۷۲ · فیزیک
کنکور ریاضی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۷۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۱ (ریاضی) · فصل ۳: کار، انرژی و توان
این سوال در دفترچه شکل دارد؛ اینجا شکل بهصورت متنی توصیف شده است.
در شکل زیر، نیروی ثابت ، جسم را روی سطح افقی از حال سکون به حرکت درمیآورد و بعد از طی مسافت ۵ متر، سرعت جسم را به میرساند. بزرگی نیروی اصطکاک در این حرکت چند نیوتون است؟
شکل: جسمی به جرم ۸ کیلوگرم روی سطح افقی قرار دارد. نیروی بهصورت مایل و رو به بالا و به سمت راست، با زاویهٔ ۶۰ درجه نسبت به افق (خطچین افقی) به گوشهٔ بالای سمت راست جسم وارد میشود.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
ابتدا توجه کنید که تندی در نگارش صورت سؤال، عدد اعشاری است؛ یعنی .
گام اول: محاسبهٔ کار نیروی واردشده
طبق رابطهٔ کار نیروی ثابت، فقط مؤلفهٔ همراستا با جابهجایی در کار نقش دارد: (فیزیک ۱ (ریاضی)، صفحهٔ ۵۸). پس:
.
گام دوم: محاسبهٔ تغییر انرژی جنبشی
جسم از حال سکون حرکت میکند، پس انرژی جنبشی اولیه صفر است. با استفاده از رابطهٔ (فیزیک ۱ (ریاضی)، صفحهٔ ۵۴) داریم:
.
گام سوم: بهکارگیری قضیهٔ کار و انرژی جنبشی
وزن و نیروی عمودی سطح بر جابهجایی افقی عمودند و کارشان صفر است (فیزیک ۱ (ریاضی)، صفحهٔ ۵۸). اگر بزرگی اصطکاک را بنامیم، چون اصطکاک خلاف جهت حرکت است، کار آن برابر خواهد بود. بنابراین:
.
در نتیجه:
.
پس بخشی از کار نیروی کشنده صرف افزایش انرژی جنبشی شده و بقیه با کار منفی اصطکاک جبران شده است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: اگر نیروی اصطکاک را برابر مؤلفهٔ افقی نیروی واردشده، یعنی بگیرید، این گزینه به دست میآید. اما در این صورت کار خالص صفر میشود و جسم نمیتواند از حال سکون تندتر شود.
- گزینهٔ ۲: ممکن است با استفادهٔ نادرست از بهجای ، مقدار تغییر انرژی را بهاشتباه بگیرید و به اصطکاک برسید. انرژی جنبشی به مجذور تندی وابسته است و رابطهٔ درست آن باید استفاده شود.
- گزینهٔ ۴: این گزینه میتواند حاصل خطای محاسباتی در انرژی جنبشی یا تقسیم کار اصطکاک بر مسافت باشد. با اصطکاک ، کار خالص برابر میشود که با انرژی جنبشی نهایی دادهشده سازگار نیست.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- رابطهٔ کار نیروی مایل را از صفحهٔ ۵۸ و رابطهٔ انرژی جنبشی را از صفحهٔ ۵۴ فیزیک ۱ به یاد آورید؛ کار خالص نیروها برابر تغییر انرژی جنبشی است.
- جابهجایی افقی است؛ بنابراین وزن و نیروی عمودی سطح کاری انجام نمیدهند. کار نیروی کشنده مثبت و کار اصطکاک منفی است.
- تندی دادهشده را بهصورت اعشاری بخوانید و در رابطهٔ قرار دهید؛ سپس مجهول را جدا کنید.