سوال ۸۹ · شیمی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۸۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
شیمی · شیمی ۲ · فصل ۱: قدر هدایای زمینی را بدانیم
با توجه به ویژگی‌های عنصرهای «نقره، مس، پتاسیم و روی» کدام مقایسه دربارهٔ آن‌ها درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ مقایسهٔ واکنش‌پذیری فلزها
در جدول کتاب، پتاسیم در دستهٔ فلزهای با واکنش‌پذیری زیاد، روی در دستهٔ کم و مس و نقره در دستهٔ ناچیز قرار دارند. بنابراین پتاسیم از هر سه فلز دیگر فعال‌تر است. ترتیب واکنش‌پذیری این چهار فلز چنین است:
(شیمی ۲، صفحه‌های ۲۰–۲۱)
گام دوم ـ ارتباط واکنش‌پذیری با استخراج
فلز فعال‌تر تمایل بیشتری به از دست دادن الکترون و تشکیل ترکیب دارد. مطابق توضیح کتاب، ترکیب‌های چنین فلزی نسبت به خود فلز پایدارترند؛ در نتیجه، تبدیل ترکیب به فلز آزاد و استخراج آن دشوارتر است. پس رابطهٔ موردنیاز سؤال چنین است:
واکنش‌پذیری بیشتر ← تمایل بیشتر به تشکیل ترکیب ← استخراج دشوارتر.
(شیمی ۲، صفحهٔ ۲۱)
گام سوم ـ نتیجه‌گیری و بررسی مقایسه‌ها
پتاسیم فعال‌ترین فلز این مجموعه است؛ بنابراین استخراج آن از ترکیب‌هایش از سه فلز دیگر دشوارتر است و مقایسهٔ گزینهٔ سوم درست است.
همچنین، کمترین تمایل به تشکیل کاتیون مربوط به نقره است، نه مس. نگهداری نقره نیز به‌دلیل واکنش‌پذیری کمتر، از روی آسان‌تر است. ادعای مربوط به پایدارترین ترکیب‌ها برای نقره نیز با رابطهٔ مطرح‌شده در کتاب سازگار نیست؛ کم‌فعال بودن فلز آزاد را نباید با پایداری بیشتر ترکیب‌های آن اشتباه گرفت.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است به‌دلیل واکنش‌پذیری ناچیز مس، آن را کم‌فعال‌ترین فلز این مجموعه بدانید؛ اما نقره از مس کم‌فعال‌تر است و تمایل کمتری برای تبدیل شدن به کاتیون دارد.
- گزینهٔ ۲: روی در مقایسه با پتاسیم کم‌فعال‌تر است و آسان‌تر نگهداری می‌شود، اما این مقایسه برای انتخاب آسان‌ترین کافی نیست؛ نقره از روی کم‌فعال‌تر است و در شرایط یکسان آسان‌تر نگهداری می‌شود.
- گزینهٔ ۴: این انتخاب ممکن است از یکی دانستن پایداری فلز آزاد با پایداری ترکیب‌های آن ناشی شود؛ در چارچوب مقایسهٔ کتاب، فلز فعال‌تر تمایل بیشتری به تشکیل ترکیب دارد، نه فلز کم‌فعالی مانند نقره.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «عنصرها به چه شکلی در طبیعت یافت می‌شوند؟» را مرور کنید و ارتباط واکنش‌پذیری فلزها را با نگهداری و استخراج آن‌ها به یاد بیاورید.
- هرچه فلزی فعال‌تر باشد، آسان‌تر کاتیون و ترکیب تشکیل می‌دهد؛ اما جدا کردن آن از ترکیب‌هایش دشوارتر است.
- در میان فلزهای داده‌شده، فلز گروه اول بیشترین واکنش‌پذیری را دارد. اکنون بررسی کنید کدام مقایسه با پیامد این ویژگی سازگار است.