سوال ۷۷ شیمی کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم با پاسخ تشریحی

برای بررسی عبارت‌ها، ابتدا عنصرهای موردنظر را شناسایی می‌کنیم. طبق روندهای تناوبی، خصلت فلزی در یک دوره از چپ به راست کاهش می‌یابد و در یک گروه از بالا به پایین افزایش پیدا می‌کند؛ خصلت نافلزی نیز در گروه‌های پانزدهم تا هفدهم، در عنصرهای بالاتر بیشتر است (شیمی ۲، صفحهٔ ۹).

الف ـ نادرست است.
قوی‌ترین نافلز گروه شانزدهم، اکسیژن با عدد اتمی $8$ است. قوی‌ترین فلز دورهٔ دوم نیز لیتیم با عدد اتمی $3$ است؛ زیرا در سمت چپ این دوره قرار دارد. بنابراین:
$\Delta Z=8-3=5$
پس اختلاف عدد اتمی آن‌ها برابر مقدار گفته‌شده در عبارت نیست.

ب ـ درست است.
نافلزهای جامد دورهٔ سوم، فسفر و گوگرد هستند. گوگرد در سمت راست فسفر قرار دارد و خصلت نافلزی بیشتری دارد؛ کلر با وجود خصلت نافلزی بیشتر، گاز است و شرط «جامد» را ندارد (شیمی ۲، صفحه‌های ۸–۹). پس عنصر موردنظر گوگرد با عدد اتمی $16$ است. نخستین عنصر واسطهٔ دورهٔ چهارم نیز اسکاندیم با عدد اتمی $21$ است. در نتیجه:
$\Delta Z=21-16=5$
بنابراین عبارت «ب» درست است.

ج ـ نادرست است.
با توجه به دسته‌بندی عنصرهای گروه چهاردهم، نخستین شبه‌فلز این گروه سیلیسیم است؛ کربن نافلز است (شیمی ۲، صفحه‌های ۸–۹). عدد اتمی سیلیسیم $14$ است. در دورهٔ سوم نیز نخستین نافلز، فسفر و دومین نافلز، گوگرد با عدد اتمی $16$ است.
برای شمارش عنصرهای «میان» دو عنصر، خود آن دو را نمی‌شماریم:
$N=16-14-1=1$
تنها فسفر میان سیلیسیم و گوگرد قرار دارد. هیچ گاز نجیبی عدد اتمی $1$ ندارد؛ پس این عبارت نادرست است.

د ـ درست است.
نافلز مایع دورهٔ چهارم، برم است. آرایش الکترونی فشردهٔ آن چنین است:
$\mathrm{Br}: [\mathrm{Ar}]\,3d^{10}\,4s^2\,4p^5$
الکترون‌های ظرفیت برم، الکترون‌های لایهٔ چهارم، یعنی $4s^2$ و $4p^5$ هستند. برای زیرلایهٔ $s$ داریم $l=0$ و برای زیرلایهٔ $p$ داریم $l=1$. بنابراین مجموع عددهای کوانتومی اصلی و فرعیِ همهٔ الکترون‌های ظرفیت برابر است با:
$\sum(n+l)=2(4+0)+5(4+1)=8+25=33$
این عدد، عدد اتمی آرسنیک، از عنصرهای گروه پانزدهم، است. دقت کنید که الکترون‌های $3d^{10}$ جزو لایهٔ ظرفیت برم نیستند.

پس فقط عبارت‌های «ب» و «د» درست‌اند.

پاسخ: گزینهٔ ۳