سوال ۸۹ · شیمی
کنکور ریاضی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۸۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
شیمی · شیمی ۲ · فصل ۱: قدر هدایای زمینی را بدانیم
چند مورد از موارد زیر، دربارهٔ عنصرهای جدول تناوبی درست است؟
- اگر شبهفلز باشد، به یقین در دستهٔ جدول جای دارد.
- عدد اتمی یک عنصر فلزی، به یقین بیشتر از عدد اتمی نافلز همگروه آن است.
- اگر نافلز مایع باشد، عنصر گازی با فعالیت شیمیایی زیاد در دورهٔ آن وجود ندارد.
- اگر شبهفلز باشد، همهٔ عنصرهای همدوره و با عدد اتمی کوچکتر از عدد اتمی آن، خواص فیزیکی فلزات را دارند.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
هر عبارت را جداگانه بررسی می‌کنیم.
عبارت اول: درست است.
شبه‌فلزهای جدول دوره‌ای در مرز میان فلزها و نافلزها قرار دارند و همگی از عنصرهای دستهٔ هستند؛ بنابراین شبهفلز بودن برای نتیجه‌گیری دربارهٔ دستهٔ آن کافی است. جایگاه مرزی شبه‌فلزها در کتاب نیز بیان شده است (شیمی ۲، صفحهٔ ۹).
عبارت دوم: درست است.
در یک گروه، خصلت فلزی از بالا به پایین افزایش می‌یابد؛ به همین دلیل، در گروهی که هم فلز و هم نافلز دارد، فلز پایین‌تر از نافلز قرار می‌گیرد (شیمی ۲، صفحهٔ ۹). از طرفی، جدول بر اساس عدد اتمی تنظیم شده و در هر گروه، عدد اتمی از بالا به پایین افزایش می‌یابد؛ پس عدد اتمی فلز از نافلز همگروه آن بیشتر است (شیمی ۲، صفحهٔ ۶). برای نمونه، فلزهای گروه اول پایین‌تر از هیدروژنِ نافلز قرار دارند.
عبارت سوم: درست است.
نافلز مایع در شرایط معمول، برم با نماد است که در دورهٔ چهارم قرار دارد. در این دوره، تنها عنصر گازی کریپتون با نماد است. کریپتون از گازهای نجیب است و فعالیت شیمیایی بسیار کمی دارد؛ بنابراین در دورهٔ برم، عنصر گازی با فعالیت شیمیایی زیاد وجود ندارد. توجه کنید که کلرِ گازی و فعال، همگروه برم است، نه هم‌دورهٔ آن؛ جایگاه دوره و گروه برای پیش‌بینی رفتار عنصر اهمیت دارد (شیمی ۲، صفحهٔ ۶).
عبارت چهارم: درست است.
عنصرهای همدوره با عدد اتمی کوچکتر، در سمت چپ قرار می‌گیرند. در جدول کتاب، عنصرهای سمت چپ یک شبهفلز در همان دوره، فلز یا شبه‌فلزند. فلزها خواص فیزیکی فلزی دارند و خواص فیزیکی شبه‌فلزها نیز بیشتر شبیه فلزهاست (شیمی ۲، صفحهٔ ۹). پس وجود یک شبهفلز دیگر در سمت چپ ، این عبارت را نادرست نمی‌کند؛ زیرا عبارت دربارهٔ «خواص فیزیکی» است، نه اینکه همهٔ آن عنصرها حتماً فلز باشند.
بنابراین هر چهار عبارت درست‌اند و تعداد موارد درست برابر با است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: انتخاب این گزینه یعنی فقط یک عبارت را درست دانسته‌اید؛ ممکن است شبه‌فلزهای سمت چپ یک شبهفلز دیگر را فاقد خواص فیزیکی فلزی تصور کرده باشید یا گاز نجیب هم‌دورهٔ برم را فعال بدانید. هر دو برداشت نادرست‌اند و بررسی عبارت‌ها نشان می‌دهد تعداد موارد درست بیشتر است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است عبارت‌های اول و دوم را درست، اما سوم و چهارم را نادرست دانسته باشید. در حالی که گاز هم‌دورهٔ برم، کریپتونِ کم‌واکنش است و شبه‌فلزهای سمت چپ نیز خواص فیزیکی شبیه فلزها دارند.
- گزینهٔ ۳: این گزینه معمولاً از نادرست دانستن عبارت چهارم ناشی می‌شود، چون بعضی عنصرهای سمت چپ یک شبهفلز، خودشان شبه‌فلزند. اما عبارت نگفته است همهٔ آن‌ها «فلز هستند»؛ خواص فیزیکی شبه‌فلزها نیز بیشتر به فلزها شباهت دارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- جایگاه فلزها، نافلزها و شبه‌فلزها و روند تغییر خصلت فلزی را مرور کنید؛ همچنین تفاوت «فلز بودن» و «داشتن خواص فیزیکی شبیه فلزها» را به یاد آورید (شیمی ۲، صفحهٔ ۹).
- برای عبارت دوم، جایگاه فلز و نافلز همگروه را از بالا به پایین مقایسه کنید. برای عبارت سوم، ابتدا نافلز مایع را شناسایی کنید و سپس ببینید کدام عنصرِ دورهٔ آن گازی است.
- در عبارت چهارم، ممکن است سمت چپ یک شبهفلز، شبهفلز دیگری هم قرار گرفته باشد؛ خواص فیزیکی آن را ملاک قرار دهید، نه نام دسته‌اش. در عبارت سوم نیز میان گاز بودن و فعالیت شیمیایی زیاد داشتن تفاوت بگذارید.