سوال ۷۷ · شیمی
کنکور ریاضی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۷۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
شیمی · شیمی ۱ · فصل ۱: کیهان زادگاه عنصرها
کدام مورد، نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
چون سؤال مورد «نادرست» را میخواهد، باید درستی هر عبارت را بررسی کنیم.
گزینهٔ ۱ ـ درست است: هر عنصر طیف نشری خطی ویژهٔ خود را دارد؛ بنابراین میتوان با بررسی الگوی خطهای طیف، آن عنصر را شناسایی کرد. کتاب این ویژگی را به اثر انگشت تشبیه کرده است (شیمی ۱، صفحهٔ ۲۳).
گزینهٔ ۲ ـ درست است: طبق کتاب، طیف نشری خطی لیتیم در گسترهٔ مرئی چهار خط رنگی دارد (شیمی ۱، صفحهٔ ۲۳). برای هیدروژن نیز در همین گستره چهار خط رنگی بیان شده است (شیمی ۱، صفحهٔ ۲۴). پس شمار خطهای مرئی آنها برابر است. توجه کنید که برابر بودن تعداد خطها به معنای یکسان بودن طیفها نیست؛ جایگاه و طول موج خطها نیز در شناسایی عنصر نقش دارند.
گزینهٔ ۳ ـ نادرست است: کتاب میگوید کاربرد طیف نشری خطی از برخی جنبهها مانند کاربرد خطنماد یا بارکد است؛ نه اینکه در خطنماد از طیف نشری خطی استفاده میشود. وجه شباهت این است که طیف ویژهٔ هر عنصر برای شناسایی آن و خطنماد ویژهٔ هر نوع کالا برای شناسایی کالا به کار میرود. بنابراین این گزینه یک «تشبیه در کاربرد» را بهاشتباه «کاربرد طیف در بارکد» دانسته است (شیمی ۱، صفحهٔ ۲۳).
گزینهٔ ۴ ـ درست است: تغییر رنگ شعله بر اثر ورود ترکیب یک فلز میتواند به شناسایی عنصر فلزی کمک کند؛ برای مثال، لیتیم و ترکیبهای آن در شعله رنگ سرخ ایجاد میکنند (شیمی ۱، صفحهٔ ۲۳).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانشآموز تصور کند چون چند عنصر میتوانند شمار خطهای برابری داشته باشند، طیف آنها برای شناسایی مناسب نیست. اما شناسایی بر پایهٔ الگوی کامل و جایگاه خطهاست؛ هر عنصر طیف ویژهٔ خود را دارد، پس این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانشآموز «ویژهبودن طیف هر عنصر» را به معنای متفاوتبودن تعداد خطهای همهٔ عنصرها بداند. درحالیکه لیتیم و هیدروژن در گسترهٔ مرئی هر دو چهار خط دارند و تفاوت طیف آنها به جایگاه خطها مربوط است؛ بنابراین این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانشآموز تصور کند رنگ شعله فقط به خود نمک مربوط است و اطلاعاتی دربارهٔ عنصر فلزی آن نمیدهد. اما مطابق کتاب، تغییر رنگ شعله میتواند نشانهٔ حضور عنصر فلزی باشد؛ برای نمونه، ترکیبهای لیتیم رنگ سرخ ایجاد میکنند، پس این عبارت درست است.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «نور، کلید شناخت جهان» به سه نکته توجه کنید: ویژگی طیف هر عنصر، شمار خطهای مرئی و مقایسهٔ طیف با خطنماد.
- ویژهبودن طیف الزاماً به معنای متفاوتبودن تعداد خطها نیست؛ جایگاه خطها نیز اهمیت دارد. همچنین میان «شباهت کاربرد دو چیز» و «استفاده از یکی در دیگری» تفاوت بگذارید.
- عبارت کتاب دربارهٔ خطنماد را با دقت بخوانید: آیا کتاب آن را نمونهای از بهکارگیری طیف نشری معرفی میکند، یا فقط نقش شناسایی این دو را به هم تشبیه میکند؟