سوال ۷۵ · فیزیک
کنکور ریاضی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۷۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۱ (ریاضی) · فصل ۵: ترمودینامیک
این سوال در دفترچه شکل دارد؛ اینجا شکل بهصورت متنی توصیف شده است.
نمودار ی مقداری گاز آرمانی، مطابق شکل زیر است. کدام مورد در مقایسهٔ انرژی درونی نقطههای ، و درست است؟
شکل: نمودار با محور افقی و محور عمودی . نقطهٔ A در و ، نقطهٔ B در و ، نقطهٔ C در و . مسیر A به B خط افقی (همفشار) با پیکان به سمت راست؛ مسیر B به C خط قائم رو به پایین با پیکان؛ مسیر C به A منحنی (خمیده) با پیکان به سمت A. خطچینهایی از نقاط تا محورها رسم شده است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول: رابطهٔ انرژی درونی با مختصات نمودار را مشخص میکنیم.
انرژی درونی گاز آرمانی فقط به دمای آن بستگی دارد و به مسیر رسیدن به حالت وابسته نیست (فیزیک ۱ ریاضی، صفحهٔ ۱۳۸). در مدل کتاب درسی، برای مقدار ثابتی از گاز آرمانی داریم . از معادلهٔ حالت گاز آرمانی نیز میدانیم ؛ کاربرد این معادله در بررسی فرایندها در کتاب آمده است (فیزیک ۱ ریاضی، صفحههای ۱۳۲–۱۳۳). بنابراین، چون مقدار گاز ثابت است، نتیجه میشود و در نتیجه .
گام دوم: انرژی درونی نقاط و را مقایسه میکنیم.
عددهای نوشتهشده با ممیز در شکل، بهترتیب حجمهای و و فشارهای و هستند. چون فشار نقاط و برابر است، داریم:
.
پس .
گام سوم: انرژی درونی نقاط و را مقایسه میکنیم.
چون حجم این دو نقطه برابر است، داریم:
.
بنابراین .
با ترکیب دو نتیجه به رابطهٔ میرسیم. توجه کنید که خمیدهبودن مسیر بین و به معنی همدما بودن آن نیست؛ برای مقایسهٔ انرژی درونی، مختصات خود نقاط کافی است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: این گزینه ممکن است از وارونهکردن نسبت حجمها در مسیر همفشار و همدما فرضکردن مسیر خمیده به دست آید. در حالی که با افزایش حجم در فشار ثابت، دما و انرژی درونی افزایش مییابند؛ همچنین خمیدهبودن مسیر بهتنهایی نشانهٔ همدما بودن آن نیست.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانشآموز مسیر خمیدهٔ بین و را بدون بررسی، همدما فرض کند و انرژی درونی این دو نقطه را برابر بگیرد. اما حاصلضرب فشار و حجم در این دو نقطه برابر نیست، پس دما و انرژی درونی آنها نیز برابر نیست.
- گزینهٔ ۳: در این گزینه نسبت انرژی درونی به درست است، اما نسبت انرژی درونی به دو برابر مقدار درست در نظر گرفته شده است. چون حجم این دو نقطه برابر است، نسبت انرژیهای درونی باید دقیقاً برابر نسبت فشارهای آنها باشد.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- به یاد بیاورید انرژی درونی گاز آرمانی به چه کمیتی وابسته است؛ سپس با معادلهٔ حالت گاز آرمانی، آن کمیت را به مختصات نمودار مرتبط کنید.
- برای مقدار ثابتی از گاز آرمانی، انرژی درونی با حاصلضرب متناسب است. بنابراین برای مقایسهٔ انرژیها نیازی به محاسبهٔ کار یا مساحت زیر مسیرها ندارید.
- برای مقایسهٔ با ، فشار مشترک را در نسبت حاصلضربهای ساده کنید؛ برای مقایسهٔ با نیز حجم مشترک را ساده کنید. سپس دو نسبت بهدستآمده را در یک رابطه بنویسید.